تحلیل پوششی داده ها:پایان نامه کارایی شرکت برق پس از هدفمندی یارانه

دانلود پایان نامه

کارایی و مفهوم آن

کارایی1 مفهومی بسیار مهم ولی پیچیده (از بعد عملیاتی برای ارزیابی آن با لحاظ همه عوامل موثر بر آن) می باشد که بیشتر از طرف سه حوزه مهندسان ، مدیران و اقتصاد دانان مورد بررسی قرار گرفته است . این اصطلاح ابتدا در حوزه مهندسی و ترمودینامیک مطرح شد ، اما بعد ها وارد سایر حوزه ها گردید . برای مهندس کارآیی ممکن است نسبت ستاده به نهاده یا نسبت ستاده به ظرفیت اسمی باشد . در حالی که مدیر مالی نسبت هزینه استاندارد به هزینه واقعی را جهت محاسبه کارایی به کار می برد . این در حالی است که وقتی اقتصاددان به کارآیی بنگاه اشاره می کند ، عموما منظور خود را با تشکیل دو نسبت بیان می کند : در  اولین نسبت ، بنگاه در حصول حداکثر ستاده ممکن با یک مجموعه نهاده معین (حداقل نهاده با ستاده معین) بیان شده است که ، وی این نسبت را بهره وری یا کارایی فنی می نامند . برای این منظور معمول است که تنها ستاده ها و نهاده هایی را در این کسر وارد کنیم که خاصیت فیزیکی داشته باشند . اما برای بحث در مورد نسبت دوم باید به این حقیقت توجه کرد که حل مشکلات فنی تولید برای بنگاه کافی نیست ، بلکه بنگاه باید به طرز مناسبی عملکرد خود را با قیمت های بازار تطبیق دهد . در این حالت نیز تعریف کارایی مشابه حالت قبل است با این تفاوت که این بار مقدار ارزشی نهاده ها و ستاده ها با توجه به قیمت بازاری آنها برای محاسبه کارایی مورد استفاده قرار می گیرد [18] .

 

2-9 تحلیل پوششی داده ها

تحليل پوششي داده ها 2 ، يك روش برنامه ريزي رياضي، براي ارزيابي كارآيي واحدهاي تصميم گيرنده اي (DMU) 3 است كه چندين ورودي و چندين خروجي دارند. اندازه گيري كارآيي به دليل اهميت آن در ارزيابي عملكرد يك شركت يا سازمان همواره مورد توجه محققين قرار داشته است. در سال 1957 ، فارل  با استفاده از روشي همانند اندازه گيري كارآيي در مباحث مهندسي، به اندازه گيري كارآيي براي واحد توليدي اقدام كرد. موردي كه فارل براي اندازه گيري كارآيي مد نظر قرار داد، شامل يك ورودي و يك خروجي بود. چارنز ، كوپر  و رودز  ديدگاه فارل را توسعه دادند و الگويي را ارائه كردند كه توانايي اندازه گيري كارآيي با  چندين ورودي و خروجي را داشت. اين الگو، تحت عنوان تحليل پوششي داده ها، نام گرفت و اول بار، در  رساله دكتراي ادوارد رودز و به راهنمايي كوپر تحت عنوان ارزيابي پيشرفت تحصيلي دانش آموزان مدارس ملي آمريكا در سال 1976، در دانشگاه كارنگي مورد استفاده قرار گرفت [19] .

1- Efficiency

2-Data Envelopment Analysis (DEA)

3-Decision Making Units (DMU)

از آن جا كه اين الگو توسط چارنز، كوپر و رودز ارائه گرديد، به الگوي (CCR) كه از حروف اول نام سه فرد ياد  شده تشكيل شده است، معروف گرديد، و در سال 1978، در مقاله اي با عنوان اندازه گيري كارآيي واحدهاي تصميم گيرنده، ارائه شد [20]  .

استفاده از الگوي تحليل پوششي داده ها، براي ارزيابي نسبي واحدها ، نيازمند تعيين دو مشخصه اساسي، ماهيت الگو و بازده به مقياس الگو مي باشد كه در زير به تشريح هر يك پرداخته مي شود:

الف . ماهیت ( دیدگاه ) ورودی ، در صورتي كه در فرآيند ارزيابي، با ثابت نگه داشتن سطح خروج يها، سعي در حداقل سازي ورودي ها داشته باشيم، ماهيت الگوي مورد استفاده ورودي است.

ب . ماهیت ( دیدگاه ) خروجی ، در صورتي كه در فرآيند ارزيابي با ثابت نگه داشتن سطح ورود يها، سعي در افزايش سطح خروجي داشته باشيم، ماهيت الگو مورد استفاده خروجي است.

در الگوي  (DEA) ، با ديدگاه ورودي، به دنبال به دست آوردن ناكارآيي فني به عنوان نسبتي مي باشيم كه بايستي در ورودي ها كاهش داده شود تا خروجي، بدون تغيير بماند و واحد در مرز كارآيي قرار گيرد.

در ديدگاه خروجي،  به دنبال نسبتي هستيم كه بايد خروجي ها افزايش يابند، بدون آن كه تغيير در ورود يها به وجود آيد تا واحد مورد نظر به مرز كارآيي برسد [19] .

در الگوی (CCR) 1 ، مقادیر بدست آمده  براي كارآيي در دو ديدگاه مساوي هستند؛ ولي در مدل (BCC) 2 ، این مقادير متفاوت هستند. علت انتخاب ديدگاه براي يك الگو  (DEA) ، در ارزيابي نسبي عملكرد واحد ها اين است كه در بعضي موارد، مديريت واحد هيچ كنترلي بر ميزان خروجي ندارد و مقدار آن از قبل مشخص و ثابت است. مانند نيروگاه برق در اين موارد ميزان ورودي ها، به عنوان متغير تصميم مي باشد؛ بنابراين، ديدگاه ورودي مورد استفاده قرار  مي گيرد. و بر عكس در بعضي از موارد ميزان ورودي ثابت و مشخص است و ميزان توليد ( خروجي  ) متغير تصميم است در چنين شرايطي، ديدگاه خروجي مناسب مي باشد. در نهايت انتخاب ماهيت ( دیدگاه ) ورودي و خروجي، بر اساس ميزان كنترل مدير، بر هر يك از ورودي ها و خروجي ها تعيين مي گردد [19] .

بازده به مقياس الگوي مورد استفاده: بازده به مقياس بيانگر پيوند بين تغييرات ورودي ها و  خروجي هاي يك سيستم مي باشد. يكي از توانايي هاي روش تحليل پوششي داده ها، كاربرد الگوهاي مختلف، متناظر با  بازده به مقياس هاي متفاوت و هم چنين اندازه گيري بازده به مقياس واحدها است.

بازده به مقياس ثابت: بازده به مقياس ثابت، يعني هر مضربي از ورودي ها همان مضرب از خروجي ها را توليد مي كند. الگوي  (CCR) ، بازده به مقياس واحدها را ثابت فرض مي كند؛ بنابراين واحدهاي كوچك و بزرگ، با هم مقايسه مي شوند[19].

 

1- Charnes, Cooper, Rhodes (CCR)

2- Banker ,Charnes,Cooper (BCC)

 

 

بازده به مقياس متغير: بازده به مقياس متغير يعني هر مضربي از ورودي ها، مي تواند همان مضرب از  خروجي ها يا كمتر از آن و يا بيشتر از آن را، در خروجي ها توليد كند. الگوي (BCC) ، بازده به مقياس را، متغير فرض مي كند [19] .

دانلود پایان نامه