تحلیل الگوی پوشش ریسک و بیمه در نظام مالی اسلامی ( مطالعه تطبیقی آراء دانشمندان اسلامی)- …

۲-۳-۱-۶-۲-۱٫ بیمه عمر[۴۸]
۲-۳-۱-۶-۲-۱-۱٫ تاریخچه و ماهیت بیمه عمر: برای روشن شدن مفهوم بیمهی عمر ابتدا به جستجو در مورد تاریخچه پیدایش و رواج این رشته بیمهای میپردازیم. بیمهی عمر به شکل امروزی بعد از بیمههای دریایی و آتشسوزی بوجود آمد ولی سابقهی تاریخی طولانی دارد آنچنان که نقل شده در مصر قدیم سنگتراشان اهرام و در یونان باستان صنف نظامیان، صندوقهای تعاونی تشکیل داده و به بازماندگان عضو متوفی خود کمک مالی میکردند. در رم نیز انجمنهایی که مخارج کفن و دفن افراد را میپذیرفت و به تأمین غرامت برای متوفی میپرداخت وجود داشت. میبینیم که در انجام تمام این موارد عواقب مرگ تحت پوشش قرار گرفته است.
اولین بیمهنامهی عمر در انگلیس منضم به یک بیمهنامه دریایی صادر گردید و جان بردگانی را که همراه سایر کالاها جزء محموله تجاری کشتی بودند ضمانت میکرد. در قرن ۱۶ میلادی در اروپا، بیمهگران بیمه عمر را به دیگر مسافرین کشتی نیز تعمیم دادند. اولین بیمهنامهی عمر ثبت شده، به صورت قرارداد مشخص مربوط به سال ۱۵۳۸ میلادی و مربوط به لندن است که در آن عدهای تاجر به عنوان بیمهگر با عقد قراردادی یک ساله فرد دیگر را به شرط فوت بیمه کردهاند. بعدها در قرن هفدهم میلادی نوعی شرطبندی بر سر زمان مرگ افراد در اروپا پیدا کرد که از سوی مقامات مذهبی غیر اخلاقی شناخته شد و همین امر تاثیری منفی بر رشد این گونه بیمهها گذاشت. با ورود به دورهی رنسانس صنعتی و ایجاد نهادهای مالی همچون بانکها و فروش اوراق قرضه دولتی، نوعی شرکت توسظ فردی ایتالیایی به نام تونتین ابداع شد که آمیختهای از یک نوع بیمهی عمر و سرمایهگذاری در اوراق قرضه بود. نحوهی کار آن شرکت چنین بود که گروهی از افراد هم سن، سرمایهشان را در صندوق شرکت میگذاشتند و آن سرمایه صرف خرید اوراق مشارکت دولتی میشد و در پایان دوره مالی، بر اساس توافقی که شرکاء کرده بودند، سود حاصله بین افراد زندهی باقیمانده توزیع و سپس شرکت منحل میشد و به این ترتیب ورّاث فرد متوفی عضو شرکت، وجهی دریافت نمیکردند. تونتین را میتوان یک نوع بیمهنامه به شرط حیات همراه با سرمایهگذاری تلقّی کرد. اولین شرکت بیمه عمر، به سال ۱۷۶۲ میلادی در انگلستان شروع به کار کرد. بیمههای عمر در مراحل ابتدایی خود بر پایه اصول علمی و فنی در رابطه با جدولهای حقبیمه و نحوه انتخاب موضوعات بیمهای پایهگذاری نشده بود و در واقع پیدایش “جدول مرگ و میر”[۴۹] و در طول قرن هجدهم میلادی، ورود ریاضیات و آمار به این رشته نقطهی عطفی در روند فعالیت بیمهی بازرگانی عمر محسوب میشود و به همین دلیل است که امروزه بیمهگران در زمان گزینش بیمهگذاران عوامل سنی و سلامت بیمهگذار را در نظر میگیرند و به مرور نحوه محاسبهی حقبیمه جنبهی علمی و تخصصی یافته است (وجدانی، ۱۳۷۱ و دست باز، ۱۳۷۱).
۲-۳-۱-۶-۲-۱-۲٫ تعریف بیمه عمر
موضوع بیمهنامهی عمر مرگ یا حیات انسان است (حسینی پور، ۱۳۹۱، ص ۷۸). در این طرح بیمهای افراد “بیمه گذار” با پرداخت مبلغی به صورت ماهیانه، سه ماهه، شش ماهه، سالیانه و یا یکجا تحت عنوان حقبیمه علاوه بر تامین منابع لازم برای تشکیل سرمایهای در آینده برای خود، از امکانات پوششهای بیمهنامهی عمر برخوردار خواهند شد. احتمال وقوع مرگ اساس این شعبه بسیار مهم بیمهای را تشکیل میدهد اما بیمهنامهی عمر را بیمهی زندگی نیز مینامند چون در آن به کیفیت اقتصادی زندگی در طول عمر و نیز تبعات مرگ فرد در قبال وضع زندگی بازماندگان متوفی توجه شده است و شرکتهای بیمهی بازرگانی با ارائه طرحهای متفاوت و متناسب با نیازها به تأمین و تسهیل زندگی به ارائه این نوع تأمین اقتصادی میپردازند. “مبلغی را که بیمهگر در صورت فوت یا حیات بیمهشده میپردازد سرمایهی بیمهی عمر مینامند” (وجدانی، ۱۳۷۱). بیمهگر حقبیمههای دریافتی را با اختصاص نرخ سود تضمینی در اندوختههای خاص هر بیمهشده انباشته مینماید، این اندوخته طی مدت اعتبار قرارداد با افزوده شدن حقبیمهها و سود آنها، افزایش یافته و پساندازی مطمئن برای رفع نیازهای احتمالی و برنامهریزی آینده منتفع یا منتفعان بیمهنامه خواهد بود. اهمیت این رشته بیمهای در تمام دنیا به حدّی است که در کشورهای پیشرو در صنعت بیمه، بیمهگران به دو دسته بیمهگر عمر و بیمهگر غیرعمر تقسیم میشوند و علاوه بر اینکه این خدمت حمایتی و اقتصادی توسط شرکتهای بیمه ارائه میشود بعضی شرکتها به صورت مستقل فعالیت خود را بر فروش انواع بیمهنامه عمر متمرکز کردهاند. و از آنجا که این رشته یکی از ابزارهای مهم اقتصادی شمرده میشود شرکتهای متصدّی آن در جایگاه قطبهای سرمایهگذاری در جهان شمرده میشوند.
۲-۳-۱-۶-۲-۱-۳٫ انواع بیمه نامههای عمر: رشته بیمه عمر از تنوع بسیار برخوردار است که سلیقهها و تمایلات مختلف بیمهای در این رابطه را پاسخ میدهد. این بیمهنامهها از نظر شکل انجام تعهد بیمهگر در قبال دارندگان بیمهنامهها در دو دسته عمده قرار میگیرند: سرمایه ثابت و بیمههای مستمری. اما تقسیم بندی دیگر انواع بیمهنامه عمر با معیار خطر تحت پوشش عبارتند از سه نوع: بیمه عمر به شرط حیات، بیمه عمر به شرط فوت و بیمههای مختلط که هر کدام دارای مزایا و اقسام مختلف هستند (عسگری و اسمعیلی گیوی، ۱۳۸۷).
منظور از بیمههای سرمایه ثابت بیمهنامههایی است که با این ویژگی طراحی شدهاند که بیمهگر منافع حاصل از سرمایهگذاری مبالغ حقبیمه را در صورت بروز رویداد مشخص و مندرج در بیمهنامه به صورت مبالغ یکجا بیمه شده وا میگذارد. اما در بیمههای مستمری که جنبه سرمایهگذاری دارند هدف اصلی این است که به منظور تسهیل در رشد مبالغ حقبیمه و تعلق گرفتن سود، سرمایهگذاری صورت میگیرد اما پرداخت به ذینفع به صورت منظم و دورهای انجام میشود و این پرداخت برای مدت معین و یا تمام دوران حیات بیمهشده تعهد شده است.
مشروح انواع بیمهنامههای عمر بر حسب موضوع قرارداد به صورت زیر است:
بیمه عمر به شرط حیات
در این دسته از قراردادها بیمهگر متعهد میشود در مقابل دریافت حقبیمه مقرر، مبلغ معینی را در سر رسید توافق شده، در صورت زنده ماندن بیمه شده بپردازد و در واقع تعهد بیمهگر در انتهای مدت اعتبار بیمهنامه در قید حیات میباشد و باید از محل حقبیمه دریافتی، سرمایه مندرج در بیمهنامه را تحویل بیمهشده بدهد (حسینی پور، ۱۳۹۱، ص ۸۸).
بیمه عمر تأمین خطر فوت
در این نوع قرارداد، تعهد بیمهگر فقط در صورت فو ت بیمهشده در طول دوره اعتبار بیمهای محقق میشود. نکته مهم در این بیمهنامه این است که ذینفع معین شده، شخص یا اشخاصی غیر از بیمهگذر باشد (امامی و السان، ۱۳۸۳) زیرا به صورت منطقی پس از مرگ سرمایه مورد نظر به افرادی غیر از بیمهگذار تعلق میگیرد که گاه نام آنها در قرارداد محفوظ ولی اگر قرارداد در این مورد سکوت کرده باشد طبق قوانین وراثتی عمل خواهد شد. این بیمهنامه انواع مختلفی دارد:
بیمه عمر ساده زمانی
در این بیمهنامه، که به صورت مقطعی پوششی برای بیمهشده محسوب میشود، بیمهگر برای یک دوره مشخص زمانی، فوت بیمهشده را برای سرمایه تعیین شده در بیمهنامه تحت پوشش قرار میدهد، حال اگر فوت خطر موضوع بیمه تا پایان دوره رخ ندهد مسئولیتی متوجه شرکت بیمهگر نخواهد بود. حقبیمه در این بیمهنامه اصطلاحاً مصرفی است یعنی بیمهنامه فاقد اندوخته ریاضی است و کل حقبیمهها صرف مکانیزم بیمهگری شده و بیمهگر تعهدی بر بازپرداخت ندارد (حسینی پور، ۱۳۹۱، ص ۸۱).
بیمه تمام عمر
در این طرح از بیمهی عمر، تعهد بیمهگر از صدور بیمهنامه شروع و تا زمان فوت بیمهشده در هر زمان که باشد ادامه مییابد پس بیمهگذار تا پایان عمر موظف به پرداخت اقساط حقبیمه است. اگر طبق توافق طرفین قرارداد پرداخت حقبیمه محدود به سررسید خاصی باشد اما تعهد بیمهگر تا زمان فوت بیمهگذار ادامه داشته باشد بیمهنامه از نوع بیمه تمام عمر با محدودیت پرداخت نام دارد (همان، ص ۸۴).
بیمه عمر با سرمایه صعودی یا نزولی
در این نوع بیمهنامه سرمایه مورد تعهد بیمهگر سالانه افزایش یا کاهش مییابد.
بیمه عمر مانده بدهکار
در موردی که شخصی از مراکز اعتباری یا بانک وام بگیرد و وثیقهای را به عنوان ضمانت نزد وامدهنده میگذارد تا پس از تسویه وام آن را فکّ رهن کند یعنی بازپس گیرد اما قبل از اتمام اقساط بدهی خویش فوت کند، وامدهنده میتواند طلب خود را از وثیقه وصول نماید که این امر به ضرر بازماندگان متوفی (وامگیرنده) است. لذا بیمهنامهای به منظور حمایت از وامدهنده و به نفع صاحب و وارثان وثیقه طراحی شده که در آن وامگیرنده خود را به نفع وامدهنده بیمه عمر میکند تا در صورت فوت بیمهگر مانده بدهی را تقبّل کرده و وثیقه سپرده شده را از رهن در بیاورد (همان، ص ۸۶).
بیمه عمر ترکیبی
این بیمهنامه به تنهایی حاوی مزیتهای مشمول دو بیمهنامه عمر به شرط حیات و تأمین خطر فوت است. بدین ترتیب که در مدت اعتبار قرارداد خطر فوت بیمه شده را به نفع ذینفعان بیمهنامه تحت پوشش میگیرد اما در سررسید قرارداد در صورت اینکه بیمهگذار در قید حیات باشد سرمایهای را که حاصل از اندوخته ریاضی بیمهنامههای عمر است در اختیار شخص بیمهگذار یا افراد درخواست شده توسط او قرار میدهد. این بیمهنامههای مختلط در اشکال مختلف و متفاوت ارائه میشوند که به رایج ترین آنها اشاره میکنیم.
بیمه عمر و پسانداز
اساس این بیمهنامه که جنبهی تأمین مالی و تشکیل سرمایه دارد این است که یکنفر بیمهگذار شخصی را تحت پوشش گرفته و اقساط حقبیمه را که متناسب با سن بیمهگذار محاسبه شده به حساب بیمهگر واریز میکند و در پایان مدت قرارداد بر اساس شرایط بیمهنامه عمر و در صورت تحقق شرط مندرج در آن (که حیات یا فوت شخص ثالث بوده) تمام سرمایه بیمهای را مطالبه میکند. این بیمهنامه به صورتهای مختلف ارائه میشود:

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت zusa.ir مراجعه نمایید.