تحلیل الگوی پوشش ریسک و بیمه در نظام مالی اسلامی ( مطالعه تطبیقی …

کاربردی: که تلاشی جهت دستیابی به راه حل مسائل شخصی یا اجتماعی بوده و به بار نشسته است.
توسعهای: اگر منظور از تحقیق نوآوری و توسعه در فرآیندها و ابزار تولید و یا بهبود کیفیت محصولات تولیدی باشد تحقیق انجام گرفته توسعهای نام دارد.
تحقیق حاضر از نظر هدف؛ تحقیقی بنیانی و کاربردی است. اما بر اساس معیار تحلیل که مشخصات تحقیق را در برخورد با پدیدهها در نظر میگیرد تحقیقات دو نوع میباشند: توصیفی و یا تحلیلی (عزتی، ۱۳۷۶، ص ۱۲۹).
۳-۳٫ روش تحقیق
همه انواع تحقیقات با استفاده از ابزار و شیوههای علمی معتبر صورت میگیرند، روش تحقیق یک چارچوب علمی و اثبات یافته است که دادههای بدست آمده از منابع اولیه طوری بر آنها عرضه میشود که مفهومشان بیشتر آشکار شود. یکی از دسته بندیهای جامع در خصوص انواع روش تحقیق تقسیم بندی رابرت ین است که مطابق با آن بر اساس سه ملاک: نوع پژوهش، کنترل بر رفتار رویداد، و زمان رویداد میتوان تحقیق را به یکی از روشهای آزمایشی، پیمایشی، موردی، قومنگاری، تطبیقی، تاریخی و اقدام پژوهی انجام داد (اعرابی، ۱۳۹۰). اما به طور کلی در مورد روشهای کاربردی در انجام تحقیقات دو رویکرد اصلی کمّی و کیفی با هدف گردآوری و آنالیز دادهها وجود دارد.
رویکرد کمّی: معمولاً برای پاسخگویی به ابهامات راجع به روابط متغیرهای قابل اندازهگیری با هدف توصیف، پیشبینی و کنترل پدیده به کار میرود.
رویکرد کیفی: از این رویکرد معمولا برای رسیدن به ماهیت پدیدهها و درک آنها از نقطه نظر محقق، استفاده میشود (عزتی، ۱۳۷۶، ص ۸۳). ما نیز در پژوهش حاضر با اتخاذ چنین رویکردی سعی بر تشریح ماهیت ریسک و سپس بیمهی متعارف و تکافل داریم و میکوشیم به درک علل وجود اختلافنظرهای فقهی پیرامون مباحث مذکور نائل شویم.
۳-۳-۱٫ روش تحقیق توصیفی[۷۲]
یکی از انواع روشهای کمّی روش تحقیق توصیفی است. وجه تسمیهی این تحقیقات به توصیفی، پرداختن محقق به ماهیت و ویژگیها و شرح مفاهیم و پدیدهها است. اگر محقق به همین مقدار بسنده کند و تنها به نقل بپردازد تحقیق توصیفی محض انجام داده اما اگر با منابع اطلاعاتی تعامل فکری برقرار کند و درصدد تشریح دلایل و حقیقت ابعاد موضوع باشد آنگاه به یک تحقیق توصیفی_تحلیلی دست زده است و علاوه بر پاسخ به پرسش از چیستی، به چرایی هم پرداخته است. در این تحقیق پس از بررسی منابع مختلف اعم از کتاب، مقاله، پایاننامه و سایتهای اینترنتی مطالبی درباره موضوع مورد بررسی، جمعآوری و در فصول مختلف ارائه گردید. لذا تا این مرحله از تحقیق بخشی از اهداف کار که تبیین و توضیح چارچوب نظام بیمه متعارف و تکافل بوده با استفاده از روش توصیفی، محقق شده است. اما در فصل چهارم به تحلیل یافتههای پژوهش اقدام شده است.
۳-۳-۱-۱٫ هدف تحقیق توصیفی
هدف محقق از انجام این نوع پژوهش، توصیف عینی، واقعی و منظم خصوصیات یک موقعیت یا یک موضوع است. به عبارت دیگر، پژوهشگر در این تحقیق سعی میکند تا واقعیت را بدون هیچگونه دخالت یا استنتاج ذهنی شخص خویش گزارش دهد و نتایجی عینی از موقعیت کسب کند (علی احمدی و نهائی، ۱۳۸۷، ص ۸۹). به این ترتیب در مرحلهی توصیف نگارنده دخالتی در تبیین ویژگیهای ریسک و بیمه و تکافل ندارد بلکه کار تحلیلی را در مرحلهی بعد آغاز میکند.
۳-۳-۱-۲٫ انواع تحقیقات توصیفی
این گونه تحقیقات از نظر شیوه نگارش و پرداختن به مسئله تحقیق به دو دسته تقسیم میشوند:
تحقیقات توصیفی محض: در این نوع از تحقیق صرفاً به کشف و تصویر سازی ماهیت و ویژگیها و وضعیت موجود تحقیق پرداخته میشود.
تحقیقات توصیفی_تحلیلی: در این نوع از مطالعه توصیفی، محقق علاوه بر تبیین ماهیت آنچه وجود دارد، به شرح و تبیین دلایل چرایی و چگونه بودن وضعیت مسئله و ابعاد آن میپردازد. در این مسیر محقق نیاز به تکیهگاه استدلالی محکمی دارد، این تکیهگاه از طریق جستجو در ادبیات و مباحث نظری تحقیق و تدوین گزارهها و فضای کلی موجود نظیر قوانین، نظریهها و درباره آن فراهم میشود. از ویژگیهای این نوع تحقیق عدم دخالت محقق در موقعیت، وضعیت و نقش متغیرها است و محقق صرفاً آنچه وجود دارد را بدون دستکاری مطالعه و تشریح میکند. به طور کلی این گونه تحقیق ارزش علمی بالایی دارد و میتواند به کشف حقایق و ایجاد شناخت کلی در تمامی علوم و معارف بشری منجر شود (حافظ نیا، ۱۳۸۹، ص ۷۲). اما در یک نگاه کلی تحقیقاتی که با رویکرد توصیفی انجام میشوند به سه شیوه صورت میگیرند: مطالعات زمینهیابی، مطالعات موردی، و تحلیل محتوا یعنی روش تحلیل محتوا که در پژوهش حاضر از ان سود بردهایم و ذیل تحقیق توصیفی جای میگیرد.
۳-۳-۲٫ تعریف روش تحلیل محتوا[۷۳]
تحلیل محتوا یک بررسی همه جانبه و منتظم از پیام با رعایت عینیت و عمومیت در جریان تجزیه اطلاعات به منظور دستیابی به مشخصات پیامهایی است که از منابع و راههای گوناگون و در قالب کتاب، مقاله، فیلم، مصاحبه، اعلامیه و مواردی مشابه صادر میشود، این موشکافی با توجه به دیدگاههای فرستنده پیام و علل صدور آن و همچنین آثار و انعکاس پیام بر روی رفتار، گفتار و اندیشههای مخاطبان است (عزتی، ۱۳۷۶، ص ۲۳۱ و رحیم سلمانی، ۱۳۹۱). همانطور که پیداست در این پروسه شروطی باید توسط محقق رعایت شوند تا تحلیل ارزشمند و قابل استناد شود:
عینیت[۷۴]: تحلیلی که محقق از مضامین درون متن میکند باید بر اساس معیارهای صحیح انتخاب واحد تحلیل صورت گرفته و با روشهای دقیق تفسیری، انجام پذیرد. میزان این صحت و درستی وقتی مشخص میشود که پژوهشگران دیگر هم به نتایج همسان با محقق دست یابند.
نظاممندی[۷۵]: همچنین یک تحقیق تحلیلی باید به صورت اصولی و بر حسب تعداد کافی منبع اطلاعاتی انجام شود تا تحقیق به یک متغیر نسبی منجر نگردد و دیگر اینکه مقولهها به صورت جامع و با وحدت رویه سازماندهی شده و با قوانین عمومی ساخت مقوله مطابقت داشته باشند و کلیه دادههای معنادار مشمول محتوا را با توجه به فرضیههای تحقیق در بر بگیرند. به طور کلی باید گفت تحلیلی نظاممند است که از اصول هدایت کننده مشخص جهت ارزیابی در سرتاسر مطالعه استفاده کند.
عمومیت[۷۶]: تحلیل محتوا هنگامی معتبر است که علاوه بر رعایت دو شرط مزبور و علاوه بر توصیف و سپس تجزیه محتوا به برقراری ارتباط نظری بین یافتههای نهایی پرداخته و در جریان کار به خصوصیات فرستده و گیرنده پیام و ویژگیهای سند توجه داشته باشد. (نوو، ۱۳۵۴ و باب الحوائجی، ۱۳۷۶ و رضوانی، ۱۳۸۹).
۳-۳-۲-۲٫ مراحل تحلیل محتوا
طراحی طرح تحقیق: در این مرحله قرار است مقوله های مورد مطالعه و تعداد و حجم واحدهای تحلیل مشخص و ارتباط میان آنها روشن شود. موضوع مورد مطالعه که از قبل مشخص میشود میتواند لغات، جملات و کلمات منفرد در متن باشد و سپس تسلط و درک مطلب و توجه به ساختار اطلاعات بکار رفته در محتوا الزامی است.
کدگذاری و اجرای تحلیل قطعی: بیان یک چارچوب که تئوری تحقیق بر آن مبتنی است با توجه به تئوری های موجود صورت میگیرد، در ادامه روند فرضیههای مرتبط با مفاهیم مشخص میگردد و با استفاده از روش مناسب متغیرهای مورد نظر انتخاب و با توجه به اهدافی که بر پژوهش مترتب میباشد تحلیل داده ها آغاز میشود. به همین جهت لازم است وسیله سنجش و اندازه گیری متغیرها و تنظیم ابزار جمع آوری اطلاعات با در نظر گرفتن موضوع مورد بررسی انتخاب شود.
پژوهشگر پس از جمع آوری اطلاعات و دسته بندی آنها به طبقات مختلف، به تحیل آن دسته از داده هایی میپردازد که با فرضیه تحقیق مرتبط باشد تا بتواند نتایج مورد نظر را بدست بیاورد.
بهره برداری از نتایج: توصیف ساختار و محتوای متن تأویل شده مطابق با هدف. در واقع این مرحله بستگی به اهداف پژوهش دارد (نوو، ۱۳۵۴ و محمدی مهر، ۱۳۸۷ و رضوانی، ۱۳۸۹ و باب الحوائجی، ۱۳۷۶).
۳-۳-۳٫ درآمدی بر روش تحقیق تطبیقی[۷۷]
شیوه و روش مطالعات تطبیقی امروزه در گسترهی علوم انسانی از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است. و یکی از راههای پیدایش دادههای ذهنی جدید و پیشرفت جامعه انسانی در آینده است. این روش میتواند به طور مداوم برای آینده طرح مطرح کند. محقق باید نکتههای جدید که از پژوهش برآمدهاند را جمعبندی و در یک ساختار معنادار مورد بازبینی و ساماندهی قرار دهد، در این بین ممکن است برخی از مطالب، معنادار و قابل توجه و برخی دیگر بیمعنی و غیرقابل توجه باشند و میبینیم که روش تطبیقی زیربنای این روند منطقی تفکر است (صادقی شهیر، ۱۳۸۷). به طوری که بسیاری از محققان بر این امر واقفند که این شیوه مطالعاتی نکات مهمی از گسترهی اندیشیدن را مورد نقد و بازخوانی قرار می‌دهد. اگرچه برخی از اندیشمندان با این شیوه مخالفت دارند و آن را آسیبی به قلمرو مطالعه می‌دانند، اما به هر حال، این شیوه امروزه توانسته از اقبال خوبی برخوردار شود و بنیان‌های فکری یک اندیشه را مورد کاوش قرار دهد. بسیاری از محققان و متفکران، عالی‌ترین سطوح مطالعه یک دانش را در مطالعات تطبیقی جست‌و‌جو می‌کنند. شیوهی مطالعات و تحقیقات تطبیقی یکی از اقسام روش تحقیق میان رشتهای است.
۳-۳-۳-۱٫ تعریف مطالعه تطبیقی[۷۸]
این روش را با توجه به مقصود و هدفش میتوان شناخت یک پدیدار یا ساختار یا نظر در پرتو مقایسه فهم و تبیین مواضع مخالف با آن و یا مشابه آن به مفهوم استفاده از مقایسه و تراز گذاشتن میان پدیدهها و روش تجزیه و تحلیل اطلاعات جهت درک تفاوت و شباهتهای پدیدهها دانست که در مسائل نظری با نزدیک کردن نظریات با عمل و در عرصه عمل با مقایسه تصمیمهای گوناگون صورت میگیرد (جعفری،۱۳۸۷). امتیاز اساسی این روش باز شدن وسعت دید محقق و امکان وقوف بر ابعاد ناپیدای موضوع مورد تحقیق و فراهم شدن قدرت قضاوت در درستی یا نادرستی آن است. مکانیزم آن بر مقابله و مقایسه دو گروه منبع حاوی اطلاعات جهت روشن شدن مشابهت ها و ناهماهنگی ها است.
۳-۳-۳-۲٫ هدف مطالعه تطبیقی
مقایسه بین ویژگیهای فردی و جمعی و سپس فهم و توضیح مشابهت ها و تفاوتها از عهد باستان بین نسل بشر وجود داشته و دارد، در علم نیز مقایسه و تطبیق، جوهر همه تلاش-هایی است که در قالب روشهای تحقیق و در زمینههای آزمون تجربی و تأملات نظری انجام میپذیرد. در روش تطبیقی غالبا “تبیین” هدف اصلی و عمدهی تحقیق است (طالبان، ۱۳۸۷).
” استقصای حداکثری وجوه و موارد تمایز و تشابه، عبور از موارد مشابه و تفاوت ظاهری به موانع خلاف و وفاق واقعی، تبیین مواضع تشابه و تفاوت” (رضایی اصفهانی، ۱۳۸۹).
به طور خلاصه درمورد روش بکار رفته در پژوهش حاضر باید یادآور شد که ابتدا با روش توصیفی_تحلیلی به توصیف سازوکار الگوهای پوشش ریسک در اقتصاد متعارف و سپس در ادبیات اقتصاد اسلامی و تحلیل محتوای ماهیت و مبانی آنها با معیار مشروعیت پرداخته شده است. سپس بکار گرفتن روش مطالعهی تطبیقی منجر به روشن شدن مواضع اختلاف و مشابهت دو الگوی اصلی بیمهای یعنی بیمهی بازرگانی مرسوم و تکافل متعارف شده است. در نهایت تبیین مبانی معرفت شناختی اختلاف نظرهای فقهی موجود در این زمینه با توجه به درک نگارندهی تحقیق صورت پذیرفته است.
فصل چهارم: پوشش ریسک و بیمه در آراء اندیشمندان اسلامی؛ تجزیه و تحلیل یافتهها
۴-۱٫مقدمه
در فصل دوم در خلال تبیین موضوع مدیریت ریسک بعد از ذکر انواع استراتژیهای قابل اعمال در موقعیت مواجهه با ریسک در اقتصاد متعارف، به ترتیب اصول و انواع بیمهی بازرگانی و بیمهی تعاونی و اجتماعی را به عنوان تکنیکهای مالی مهم جهت واکنش به ریسکهای خصوصی و اجتماعی با تصدّی بخش خصوصی و دولتی تشریح نمودیم.

برای دانلود فایل متن کامل پایان نامه به سایت 40y.ir مراجعه نمایید.