تحلیل الگوی پوشش ریسک و بیمه در نظام مالی اسلامی ( مطالعه …

در صورت انصراف بیمهگذار از قرارداد، تمام حقبیمههای پرداختی به علاوه سهم سود حساب فردی منهای مخارج اجرایی بیمهگر تا تاریخ انصراف به وی مسترد میشود اما از حساب ویژه چیزی به او تعلق نمیگیرد (کوپر میثمی و کؤن، ۱۹۹۹).
۴-۴-۸٫ تکافل اتکایی[۱۱۰]
۴-۴-۸-۱٫ تاریخچه، مفهوم و ماهیت تکافل اتکایی
در سال ۱۹۸۵ میلادی البرکه، اولین متصدّی تکافل اتکایی را با نام “بست ری” در خاورمیانه تأسیس کرد. چند سال بعد، دو شرکت تکافل اتکایی دیگر در قزاقستان به نامهای “شرکت تکافل و تکافل اتکایی اسلامی” متعلق به دارالمال الاسلامی و “شرکت بیمهی اسلامی و بیمهی اتکایی آی.آر.سی.اُ” تأسیس شد. همچنین نام چند شرکت اتکایی دیگر که بر اساس اصول شرع اسلام بنا شدهاند عبارتند از: گروه تکافل آ.سه.آن (مالزی)، شرکت تکافل اتکایی بینالمللی آ.سه.آن (مالزی)، شرکت آی.آی.آر بحرین، شرکت تکافل اتکایی اسلامی (باهاما)، آخرین توسعهی تکافل اتکایی، تأسیس تکافل ری در دبی که یک تکافل اتکایی بینالمللی است، میباشد (رشیدی و همکاران، ۱۳۸۷).
با توجه به شباهت فنی تکافل و بیمهی متعارف، و نیز به دلیل اینکه امروزه سرمایهی بیمه شده و مقادیر غرامت، به طور خیره کنندهای رو به افزایش است، بیمهی اتکایی تکافل دوشادوش تکافل معنا مییابد. شرکت بیمه هر چقدر هم که قدرتمند باشد باز نمیتواند تمام خسارات را از منابع خود جبران کند، لذا ایمنی حکم میکند که با تحصیل پوشش اتکایی و تکیه بر امکانات تکافل مجدد مسئولیت خود را واگذار و در برابر ورشکستگی و خسارات فاجعهبار در امان بماند. در عمل دیده شده که تکافل نمیتواند شکوفا و موفق باشد جز با استفاده از خدمات و پوشش مالی بیمهی اتکایی تا از طریق آن پرداخت غرامت را به تکافل شوندگان تضمین کند (ابورحمان و همکاران، ۲۰۱۱ و صدیق، ۱۹۹۵ و موهلیم و صباغ، بی تا). یکی از خصوصیات مهم تکافل اتکایی خاصیت جبرانکنندگی آن است، به طوری که می تواند درصد بالایی از عدم اطمینان موجود در بیمههای حوادث و سوانح و دارایی ها را برای شرکت تکافل جبرانپذیر نماید (جعفر، ۲۰۰۷، ص ۲۲۴). پوشش اتکایی که از شرکت تکافل تحصیل میشود باید مطابق با همان قوانین تکافل باشد با این تفاوت که طرفین این قرارداد صندوق تکافل و شرکت تکافل مجدد هستند.
در مراحل اولیهی کسب و کار تکافل، خدمات پوشش اتکایی توسط اتکایی متعارف ارائه میشد (رحمان و دیگران، ۲۰۰۱) و پس از تأسیس اولین شرکتهای تکافل مجدد در ۱۹۸۵ میلادی و اندکی بعد از آن هیچ یک از سه شرکت اولیه تکافل اتکایی بدون کمک گرفتن از کسب و کار بیمه اتکایی متعارف قادر به بقا نبودند (جعفر، ۲۰۰۷، ص ۶۴). پس از آن نیز به دلیل عدم خودکفایی نظام تکافل در تأمین پوشش تکافل مجدد، برخی از حقوقدانان مسلمان و فقهای معاصر بر مبنای اصل ضرورت به دلیل نیاز اجتماعی، با تأکید بر اولویت استفاده از خدمات بیمهی اتکایی اسلامی، به طور موقت اجازه استفاده از قرارداد بیمهی اتکایی متعارف را با توجه به لزوم سودآوری عملیات برای نهاد تکافل، در حق شرکتهای تکافل صادر کردهاند (عبیدالله، ۲۰۰۵، ص ۱۴۰).
۴-۴-۸-۲٫ اهداف و عملیات تکافل اتکایی
در قرارداد عملیات تکافل اتکایی دو طرف وجود دارد: ۱٫ بیمهگذار (شرکت واگذارنده) که بیمهگر تکافل مستقیم است و میخواهد قسمتی از مسئولیت ریسک منتقل شده به خود را به شرکت بیمهی دیگر واگذار نماید. ۲٫ بیمهگر که شرکت بیمهای است که قسمتی از ریسک اتکایی شده را میپذیرد. این طرف قرارداد را تکافلگر اتکایی مینامند.
تکافل اتکایی در درجهی اول در اصل یک سرمایهگذاری مشترک بین دو شرکت تکافل با توجه به موازین شرع اسلام است (کؤن، ۲۰۰۷) پس هر دو بیمهگر به طور مشترک مسئول تمام ادعاهای خسارت و هزینهها، تقسیم تمام دستاوردهای و یا ضرر و زیان همکاری دوجانبه بین خود به یک نسبت توافقی و از پیش تعیین شده هستند. در بیمههای اتکایی؛ ریسک، حقبیمه و خسارت بین دو بیمهگر مطابق مندرجات قرارداد به اشتراک گذاشته میشود. توسعهی تکافل اتکایی به منظور حصول اطمینان از این موضوع است که صندوق تکافل به گونهای مدیریت میشود که تعهدات بیمهگذار را تأمین نموده و تداوم عملیات تکافل را نیز تضمین نماید. بدین ترتیب، خلاصهی اهداف تکافل اتکایی به شرح زیر است:
محافظت از تکافلگر در قبال خطر اعسار، پذیرهنویسی و منافع اعضا، ارتقای روحیهی همکاری بین اعضا و سرمایهگذاری منابع صندوق به روش اسلامی.
ایجاد انعطاف در پذیرهنویسی و تحکیم بیشتر توازن مالی تکافلگر به منظور رقابت با شرکتهای بیمهی معمول در پذیرش ریسک. این بدان معناست که تکافل اتکایی یک رابطه تجاری پیوسته بین شرکت واگذارندهی تکافل و تکافلگر اتکایی ایجاد میکند، زیرا هر دو شرکت تحت ریسک هستند.
تکافل اتکایی به تکافلگر این اجازه را میدهد که ذخایر سپردهی صندوق تکافل اتکایی را به نفع مشتریان خود استفاده کند، بدون آن که در قالب روند جاری صنعت بیمهی اتکایی کارمزدی پرداخت کند. بدین لحاظ این شاخه از صنعت، یک تجارت بدون سود خواهد بود.
اما رابطهی عملیاتی و قانونی تکافلگران و تکافلگران اتکائی به شرح ذیل خلاصه می شود: (بالله، ۱۳۸۶)
۱ . تکافلگر اتکایی مسئولیت سرمایهگذاری در صندوق را بر مبنای اصل مضاربه به عهده میگیرد و سود حاصله را با جابهجا کردن حقبیمهها یا کمک شرکتهای تکافلگر دیگر بین آنان تقسیم میکند.
۲ . سود حاصله بین دو شرکت بر مبنای درصد توافق شده در قرارداد بین طرفین پرداخت خواهد شد.

  1. اگر خسارتی رخ دهد، تکافلگر اتکایی خسارات حاصل از ریسکهای بیمهشده را جبران میکند و هزینههای جریان تکافل را از حقبیمههای ناخالص ذخایر و سود حاصل از سرمایهگذاری پرداخت خواهد کرد.

۴ . اگر مازاد سود حاصل شود، باید به نسبت معین و توافقی بین تکافلگران تقسیم شود.
۵ . در صورت اعسار هریک از تکافلگران، تکافلگر اتکایی باید از صندوق تکافل اتکایی سهامداران به وی وام دهند. از محل این صندوق معمولاً خسارت ها پرداخت و حقبیمه های دریافتی بابت وام مصرف می شوند.
روشهای مورد استفاده در تکافل اتکایی همان روشهایی است که در بیمهی اتکایی متعارف نیز به کار می رود. در این زمینه دو سیستم قراردادی و اختیاری وجود دارد. پوشش قراردادی با کمک کارگزاران مرتبط در سطحی بینالمللی انجام میشود که کارگزاران، بیمهنامه را هم از شرکتهای بیمهی متعارف و هم از شرکتهای بیمهی اتکایی اسلامی دریافت میکنند. بیمهی اتکایی اختیاری یعنی بیمهی اتکایی هر ریسک بر مبنای پیشنهاد و قبول، بدین معنا که بیمهگر اتکایی اختیار دارد تا هر ریسک پیشنهادی را قبول یا رد کند. این قرارداد به دو گروه نسبی و غیرنسبی تقسیم میشود. قرارداد نسبی به قرارداد مشارکت و مازاد تقسیم میشود. در قرارداد نسبی مشارکت که سادهترین شکل قرارداد است، بیمهگر اتکایی درصدی از هر ریسک را در رشتهی معین بر مبنای روز شمار میپذیرد. مشارکت بیمهگر اتکایی برای هر ریسک معین و ثابت است. قرارداد نسبی مازاد در واقع مازاد داراییها بر بدهیهاست. مازاد قانونی، سرمایهی بیمهگر یا بیمهگران اتکایی است که تحت قوانین حسابداری تعیین میشود. از طرف دیگر، قراردادهای غیرنسبی شامل قرارداد مازاد خسارت و مازاد زیان در مدت معین است. قرارداد مازاد خسارت نوعی عملیات بیمهی اتکایی است که وقتی خسارت از حد نگهداری شرکت واگذارنده که در قرارداد تعیین شده است بیشتر شود، در آن صورت غرامت از جانب شرکت بیمهی اتکایی پرداخت خواهد شد. در حالی که قرارداد ” مازاد زیان در مدت معین “ نوع دیگری از بیمهی اتکایی است که بیمهگر اتکایی برخی و یا کل مجموع خسارات سهم نگهداری شرکت واگذارنده را پرداخت مینماید، در صورتی که از مبلغ معینی که قبلاً تعیین شده بود و یا درصدی از حقبیمه بیشتر شود (بالله، ۱۳۸۶ و رشیدی و همکاران، ۱۳۸۷).
۴-۴-۹٫ محصولات تکافل
۴-۴-۹-۱٫ گستره محصولات در صنعت تکافل
بیشتر محصولاتی که صنعت تکافل عرضه میکند، در واقع همان محصولاتی است که در بیمههای رایج ارائه میشوند. در مواردی حسب نیاز و تقاضای متکافلین، محصولات جدیدی نیز ارائه شدهاند. تکافل به‎ طور ‎خاص به ارائهی محصولات مبتنی ‎بر ‎مقررات تعریف‎شدهی معین‎ و ‎فرآیندهای مطابق ‎با‎ اصول شرعی (‎مثل الگوهای مضاربه، وکالت و …‎)، مقررات مدیریت سرمایه‎گذاری و ادارهی صندوق‎ها و اصول تعاونی مشارکت ریسک و پاداش‎ها که معمولاًً در تکافل‎ با نام “مشارکت در سود” شناخته می‎شود‎،‎ می‎پردازد‎. صنعت تکافل نشان داده است میتواند تمام ریسکهای تحت پوشش بیمهی متعارف را از طریق فرموله کردن و الگوسازی قواعد و عقود شرعی پوشش دهد (حبشی، بی تا). به طور عمومی پذیرفته شده که تکافل در بیمههای مربوط به افراد جایگاه مهمی خواهد یافت، چرا که در عمل ریسکهای کوچک بسیار زیادی وجود دارد که میتواند در قالبی با ماهیت تعاونی تجمیع و بین مشارکتکنندگان تکافل تقسیم گردد. جهت کسب پذیرش در بین اشخاص کم درآمد، تکافل میتواند در قالب تکافل خرد ارائه شود. (رشیدی و همکاران، ۱۳۸۷).
۴-۴-۹-۲٫ محصولات تکافل عمومی
شرکتهای تکافل طیف وسیعی از تسهیلات را برای ارائهی انواع پوششهای بیمهای در کلیه رشتههای بیمه عمومی هم در بخش خردهفروشی و هم در بخش شرکتی تدارک دیدهاند. محصولات تکافل عمومی برای افراد در بعد خردهفروشی عبارتند از:
بیمههای غرامتی: الف) بیمههای اموال و ب) بیمههای مسئولیت که در دو گروه مسئولیت مدنی و مسئولیت حرفهای ارائه میشوند.
بیمههای تضمین: الف) حوادث شخصی و ب) بیمههای درمانی و ج) بیمهی عمر که محصولات خاص خود را دارد و به صورت مجزا توضیح داده خواهد شد.
بیمهی خطرات حمل و نقل: الف) بیمه دریایی، ب) بیمه هوایی و ج) زمینی.
بیمههای مهندسی: شامل بیمه در مقابل خطرات ساخت و ساز و نصب ماشینآلات و تجهیزات کارخانه و تجهیزات الکترونیکی (موهلیم و صبّاغ، بی تا و صدیق، ۱۹۹۵).
۴-۴-۹-۳٫ محصولات تکافل خانواده
شرکت بیمهی عمر تکافل تاکنون محصولات متنوعی را ارائه و سپس توسعه دادهاند:
 

منبع فایل کامل این پایان نامه این سایت pipaf.ir است