دسترسی به منابع مقالات : تحلیل الگوی پوشش ریسک و بیمه در نظام مالی اسلامی ( مطالعه تطبیقی آراء دانشمندان اسلامی)- …

در نهایت، جمعبندی تحلیلها و نتایج آنها مورد مطالعهی تطبیقی قرار میگیرد و نتایج حاصل از آن به صورت گزارش نهایی ارائه میگردد.
۱-۷٫ پیشینه تحقیق
در مورد بیمه و مدیریت ریسک در مالیه اسلامی و همچنین معرفی تکافل از لحاظ مبانی فقهی، ساختار، الگوها، تفاوتها و شباهتهایش با بیمهی متعارف مطالعاتی صورت گرفته که در اینجا به طور مختصر به تعدادی از آنها اشاره میکنیم:
در بخش داخلی: مطهری (۱۳۵۸) در کتاب “مسئله ربا به ضمیمه بیمه ” معتقد است در بیمههای اشخاص (بیمه عمر) که محصولی از بیمهی متعارف میباشد، بیمه به شرط فوت و بیمه به شرط حیات مبتلا به ربا و غیر شرعی است. این همان نظری است که قائلان آن در عالم تسنّن را بر آن داشته تا الگوی تکافل خانواده را به عنوان جایگزین بیمهی عمر متعارف طراحی و معرفی کنند. در واقع ایشان با انجام تحلیل فقهی به این نتیجه رسیده که بیمهی عمر متعارف از نظر شرعی حرام است اما در مورد جایگزین آن اظهار نظری نداشته است.
خامنهای (۱۳۵۹) در کتابی با عنوان “بیمه در حقوق اسلام؛ بحثی تحلیلی و تطبیقی در بیمههای اجتماعی و خصوصی” با هدف تبیین ماهیت فقهی و حقوقی خدمات بیمهای و با استفاده از روش تطبیقی به مقایسه بین نظام بیمهی متعارف با مفهوم و نظام حمایتی در حقوق اسلامی پرداخته و تنها به دو موضع فقهی مخالف و موافق با بیمهی متعارف توجه داشته و در نهایت با تمایل به رأی مخالفان سیستم بیمه را برای مسلمانان، مشروط به اجرا توسط دولت اسلامی و نفی جنبهی بازرگانی از آن؛ برای مسلمانان قابل استفاده میداند. ایشان نیز تحلیل فقهی جامعی مبتنی بر آرای اندیشمندان مسلمان ارائه نداده و همچنین متعرض بحث تکافل هم نشده است.
عرفانی (۱۳۷۱) در کتابی با عنوان “بیمه در حقوق اسلام و ایران” علاوه بر بیمهی خصوصی، با روش تحلیلی به حکم فقهی بیمه اجتماعی نیز پرداخته و نتیجه میگیرد کلیه فقها و حقوقدانان مسلمان به استناد وجود تعاون و عدم کسب سود در بیمهی اجتماعی آن را مشروع میدانند و اختلاف آراء متوجه صحت شرعی قرارداد بیمهی خصوصی است. در حیطهی بیمهی بازرگانی، کار ایشان منحصر به نقل نظرات فقها در این زمینه بوده و فاقد تحلیل فقهی و ارائه طرح جامع از مفهوم بیمه در مالیه اسلامی و نیز خالی از بحثهای مربوط به تکافل است.
جمالیزاده (۱۳۸۰) در کتاب خود با نام “بررسی فقهی عقد بیمه” به منظور ارائه آرای فقهی راجع به بیمهی متعارف با روش تحلیلی توانسته به هدف خویش نائل شود، و در نهایت تقسیمبندی مبتنی بر آراء صاحبنظران مسلمان راجع به مشروعیت بیمهی بازرگانی را که شامل سه دستهی موافق، موافق با بیمههای عمومی متعارف و نیز مخالف میشود را تشریح کرده است، اما این اثر به طرح جایگزین بیمهی متعارف (تکافل) که از سوی مخالفان در چارچوب قوانین اسلامی معرفی شده است، توجه نکرده است.
میرزایی (۱۳۸۴) در مقالهای با عنوان “مفهوم و چشم انداز تکافل” با استفاده از روش تحلیل دیدگاهها به بیان و مقایسهی نظرات مخالفان و موافقان صنعت تکافل پرداخته و در نهایت با ارائه دلایلی مزایای اقتصادی و اجتماعی تکافل را برمیشمرد و آن را سیستم بیمهای برگزیده در مالیهی اسلامی تشخیص میدهد اما به تبیین علت مطرح شدن تکافل و نیز ماهیت فقهی بیمه متعارف نمیپردازد.
محمدی مهر (۱۳۸۵) در پایان نامهاش با عنوان “بررسی تطبیقی نظام بیمه و تأمین اجتماعی با نظام تکافلی اسلام” به تبیین ماهیت و اهمیت تعاون و تکافل در جامعه پرداخته و ساز و کار برخی از الگوهای شرکتهای تکافل را به صورت کلی آورده است. این پژوهش متمرکز بر تکافل متعارف بوده و به تبیین چارچوب بیمهای در اسلام به منظور ارائه طرح جامع در این زمینه نپرداخته است.
راهچمنی (۱۳۸۷) در مقالهی خود با عنوان “بیمههای تکافل: نفع مشترک” به تبیین تفاوت بیمهی رایج و تکافل و معرفی انواع ریسک و روشهای مدیریت آن پرداخته است و به این نتیجه میرسد که تفاوت عمدهی تکافل با بیمههای سنتی در چگونگی ارزیابی ریسک و مدیریت آن و نحوهی استفاده از منابع مالی در بیمههای تکافل است، همچنین مکانیزم رابطه بیمهگر و بیمهگذار در تکافل با آنچه در بیمهی متعارف مرسوم است متفاوت میباشد زیرا در تکافل سیستم بیمهای بر پایهی همکاری متقابل، مسئولیتپذیری، تأمین حفاظت و یاری بین شرکتکنندگان میباشد که این اصول از قرآن و سیرهی نبوی اخذ شده و مبنای شرعی دارد. محقق در این پژوهش به تبیین ساختار عملیاتی بیمهی متعارف و تکافل پرداخته و تحلیل فقهی انجام نداده است.
مصباحی مقدم (۱۳۸۸) در مقالهی خود با عنوان “بررسی درآمد حاصل از تحمل ریسک از دیدگاه آموزههای اسلامی” با استفاده از روش تحقیق تحلیلی_استنباطی به بیان دیدگاههای آموزههای دین اسلام درباره ریسک و وضعیت شرعی درآمد ناشی از تحمل آن (حقبیمهی بیمهگر) پرداخته و بعد از دستهبندی کلی انواع ریسک، آورده که پوشش ریسک مفید و قابل کنترل، در فقه امامیه دارای ارزش (مالیت) است و تحمل آن مستلزم دریافت مابهازاء است لذا حلیت کارمزد بیمهگر روشن میشود. این پژوهش به طور خاص یک بخش از سیستم بیمهی متعارف را مورد مداقه فقهی قرار داده است.
اما در بخش خارجی این مطالعات و آثار: اقبال (۲۰۰۵) در مقالهای با عنوان “عملیات تکافل عمومی” که در ایران توسط تیموری و قندچیلر (۱۳۸۶) تحت نام “چگونگی حذف غرر، میسر و ربا در قراردادهای تکافل” ترجمه شده است؛ ضمن توضیح مفاهیم شرعی و بیان حرمت غرر و میسر و ربا از لحاظ فقهی، راه حل شرعی شدن قرارداد بیمه را تصحیح عقد بیمه در قالب یکی از عقود شرعی مضاربه، وکالت، کفالت، مشارکت یا جعاله میداند. در واقع ایشان با هدف معرفی تکافل به عنوان جایگزین بیمهی متعارف با روش تحلیل فقهی برتری تکافل را از لحاظ شرعی نسبت به بیمهی متعارف روشن میکند و تنها به تبیین نظر مخالفان بیمهی متعارف بسنده کرده است.
صدیق (۱۹۹۵) در مقالهی “تکافل (تکافل)؛ مفاهیم و کاربرد” که با همین نام توسط حبیب میرزایی در سال ۱۳۷۸ترجمه شده است عنوان میکند که در چارچوب قواعد فقهی اسلامی قرارداد بیمهی خصوصی در قالب عقد شرعی هبه منعقد و حقبیمهی پرداختی از طرف اعضا به صندوق مشترک؛ هبهی معوضه محسوب میشود یعنی هر عضو تکافلشونده در ازای کمک به صندوق تضمین مشترک به منظور جبران خسارت وارده بر همنوعان برای خود تعهد جبران خسارت از طرف صندوق تبرّعی بدست میآورد. نویسنده تنها به بیان و تأیید یک نظر فقهی راجع به تکافل پرداخته و متعرّض سایر آراء نشده است.
سویلم (۲۰۰۲) در پژوهشی تحت عنوان “تصمیمگیری در شرایط عدم اطمینان” با رویکردی اسلامی به بررسی دیدگاه اسلام درمورد چگونگی برخورد و اتخاذ تصمیم در وضعیت عدم اطمینان که در آن نتیجهی آتی مبهم است پرداخته و با اعمال تفکیک بین ریسک و شانس، چنین نتیجه میگیرد که گرچه اسلام با شانس و قمار مخالف است اما با تحمل ریسک و انتقال آن به دیگری و در پی آن دریافت مابهازاء پوشش ریسک موافق است. این اثر هم به طور خاص متوجه یک جنبه از کلیت فقهی مدیریت ریسک و بیمه در اسلام است.
پروفسور معصوم بالله در کتاب “تکافل کاربردی و بیمه مدرن؛ قوانین و اصول کاربردی” که در سال ۲۰۰۷ به چاپ رسانده است به شیوهای تحلیلی و تطبیقی، اصول عرفی که تکافل را به عنوان تکافل تأیید میکند، آورده و به شرح مبانی تفکر قانونی و شرعی که از لحاظ مفهومی و بنیادی این طرح را به عنوان جایگزین بیمهی متعارف مورد توجه قرار دادهاند، میپردازد. ایشان همچنین اختلاف دانشمندان مسلمان را راجع به بیمه و توجیه شرعی تکافل، تشریح میکند و در نهایت به بیان نظریهای کاربردی درمورد اسلوبمندیهای مؤثر بر تکافل و بیمه و سپس به ارائه توصیههایی آیندهنگرانه در خصوص گسترش کاربرد تکافل در حقیقت اقتصادی امروزی به منظور توسعهی حضور این صنعت در عرصهی بینالمللی میپردازد.
جعفر (۲۰۰۷) در کتاب خود به نام “تکافل، روندها، فرصتها و آینده تکافل” فصل اول را به معرفی کلیات، مدلها و محصولات جامع تکافل اختصاص میدهد. در فصل بعد بحث بازاریابی برای محصولات تکافل را مطرح میکند. و در یک فصل موضوعات قانونی و رویکردهای قانونی نسبت به تکافل را بررسی نموده و در پایان تحلیلی که شرکت لویدز از شرکتهای تکافل و رتبهبندی آنها ارائه میدهد را آورده و گفته رتبهبندی شرکتهای تکافل از جهت دادن اطمینان خاطر و امنیت مالی به سرمایهگذاران درآنها اهمیت دارد.
ایشان در کتابش پیشنهاداتی برای توسعهی تکافل ارائه داده است: از جمله استقرار یک منبع جهانی تکافل که واسطهای برای تبادل پژوهشها و تحلیلهای ریسک و همچنین نتایج عملکرد بازیگران صنعت تکافل باشد. نیز تلاش برای بالا بردن سطح آگاهی عمومی از مزایای پوشش ریسک با استفاده از تکافل به عنوان جایگزین بیمهی متعارف. برنامهریزیهای مالی برای پساندازهای عموم مردم و همچنین گسترش اوراق بهادار اسلامی محدود فعلی به منظور سرمایهگذاری شرکتهای تکافل در آنها. همچنان که مشاهده میشود در این کتاب بحثی راجع به مدیریت ریسک و بیمه به عنوان یک راهکار مدیریتی در چارچوب قوانین اسلام وجود ندارد و مؤلف فقط به تکافل نظر داشته است.
لوئیس و دیگران (۲۰۰۷) مقالهای را با عنوان “تکافل، الگوهای کسب و کار، ایرادات شرعی و راهکارهای پیشنهادی” کار کردهاند که در آن سازوکار الگوهای عملیاتی تکافل از نظر فقه اهل سنّت بررسی شده است. این پژوهش منحصر به جنبهی عملی تکافل بوده و همچنین فاقد هر گونه بحث فقهی راجع به بیمهی متعارف است.
کوپر (۲۰۰۸) در مقالهای با عنوان “تحلیلی از بیمه تکافل اسلامی، ساز و کار بیمه تعاونی” با استفاده از روش تحلیلی_توصیفی با توجه به مفهوم ریسک و بهره و سرمایهگذاری، اصول اقتصادی_اجتماعی اسلامی به کار رفته در بیمه را بررسی کرده است. بعد از آن ساختارهای اساسی و الگوهای بیمه تکافل را توصیف و در آخر چند پیشنهاد برای اجرای بهتر تکافل ارائه نموده است.
با توجه به اینکه آثار نامبرده هر یک منحصراً به بخشی از موضوع مدیریت ریسک توسط بیمه در اقتصاد اسلامی توجه داشتهاند و در هیچیک از منابع علمی در این حوزه مطالعهای جامع از ریسک، و تحلیل فقهی بیمهی متعارف و تکافل صورت نگرفته و نیز در هیچکدام اشارهای به الگوهای شیعی تکافل نشده است، آنچه در این تحقیق مدّنظر خواهد بود ارائهی تصویر واضح و جامعی از مفهوم و کاربرد بیمه و الگوهای بیمه در اقتصاد اسلامی و روشن شدن این مطلب که دیدگاه اندیشمندان مسلمان راجع به بیمهی متعارف چیست و آیا بیمه در نظام مالی اسلامی از پایهی فقهی برخوردار هست یا نه و در همین راستا مطالعهای تطبیقی و تحلیلی مقایسهای از دیدگاههای صاحبنظران مسلمان راجع به ریسک و روشهای مدیریت آن و به طور خاص بیمه و تکافل به معنای متعارف انجام میشود تا بدین وسیله راه برای مطالعات عمیقتر راجع به ریسک و پوشش آن در حیطهی نظام مالی اسلامی گشوده شود.
۱-۸٫ مفاهیم کلیدی
ریسک (Risk): در واژه نامهی آکسفورد ریسک مترادف با امکان وقوع پیشامدی زیانبار در آینده تعریف شده است. فرهنگ وبستر، گالیتز، گلیب و هیوب نیز تعاریف متفاوتی از ریسک ارائه کردهاند. واژهنامهی مدیریت مالی ریسک را به وضعیتی ترجمه کرده است که در آن وقوع پیشامدها احتمالی است. دیکشنری چمبرز نیز ریسک را معادل خطر، احتمال زیان یا آسیب و احتمال زیان یک فرد حقیقی یا حقوقی معرفی کرده است.
مدیریت ریسک (Risk Management): تعریف مدیریت ریسک مستلزم استفاده از خصوصیات علم مدیریت در حوزهی تخصصی ریسک است (جینز، ۱۳۹۱) لذا مدیریت ریسک همان فرآیند سنجش موقعیت ریسکدار و قوهی تشخیص و تحلیل ریسک و سپس طراحی استراتژی ادارهی آن است، در ادامهی این جریان به هدف مدیریت پرداخته میشود که همانا واکنش و مخالفت در برابر پیامدهای نامطلوب ناشی از ریسک و همچنین ایجاد جوّ قابل اطمینان از دستیابی به فواید پذیرش ریسک میباشد، سپس اتخاذ راهبردها و تکنیکهایی است که برای تحقق هدف به کار گرفته میشوند.
بیمه (Insurance): بیمه در لغت به معنای تأمین، تضمین و پشتوانه است اما واژهی بیمه به مفهوم اقتصادی یک راهبرد مدیریت ریسک و در اصطلاح خاص و متعارف به معنای بیمهی بازرگانی (یک قرارداد خصوصی)؛ به اشتراک گذاشتن خطر بین دو طرف است. در این توافق، یک طرف به عنوان بیمهگر تعهد میکند که در قبال دریافت مبلغی به عنوان حقبیمه، جبران خسارت احتمالی ناشی از ریسکهای معینی را در چارچوب یک قرارداد در حق طرف دیگر (بیمهگذار) بر عهده گیرد. بیمه یک سیستم اقتصادی است تا افراد و سازمانها بتوانند ریسکهای محض خود را به دیگری منتقل کنند. در طرف بیمهگذار فرد یا نهاد برای گریز از تحمل زیانی که پسانداز شخصی یا وام ضروری کفاف آن را نمیدهد به تعویض ریسک با حقبیمه میپردازد. از طرف بیمهگر متخصصان امور بیمه صندوقی از وجوه افرادی که در معرض خطر مشابه هستند و حمایت خویش را به بیمهگر واگذار کردهاند تشکیل و با بکارانداختن سرمایهی مالی در جریان اقتصادی به انجام تعهدات خویش اقدام میکنند. با این فرض که تمام بیمهگذاران ادعای خسارت نخواهند داشت، فعالیت بیمهگری سودآور خواهد بود ( عبیدالله، ۲۰۰۵، ص ۲۳ و لیم و همکاران، ۲۰۱۰).
تکافل (Takaful): تکافل از واژهی عربی کفالت به معنای ضمانتکردن گرفته شده و پشتوانهی شرعی از قرآن و سنّت نبوی دارد (جعفر، ۲۰۰۷، ص ۸۸). تکافل نوعی سازوکار بیمهای و تضمین مشترک مبتنی بر قانون اعداد بزرگ است که در آن گروهی از اعضای جامعه جهت جبران خسارت مالی و کسب حفاظت منابع مالیشان را در هم میآمیزند (کوپر میثمی و کؤن، ۱۹۹۹). این ابزار جدید مالی، یک رابطهی قراردادی خصوصی نیست بلکه یک قرارداد جمعی تحت قالب بیمهی متقابل و بر اساس موازین شرعی است (وایت، -۲۰۰).
غرر (Gharar): برخی از واژهشناسان، غرر را با توجه به مبادی آن غفلت و خدعه و اغفال تفسیر کردهاند و گروهی دیگر غرر را با لحاظ کردن غایت و نتیجه، خطر و زیان معنا نمودهاند که هر دوی این تعاریف مستلزم جهل به واقع امر است. غرر در معنای اصطلاحی به نوعی جهل در اصل معامله یا صفات آن (ارکان قرارداد) میباشد که میتواند موجد نوعی خطر در معامله باشد (سلطانی رمضان زاده، ۱۳۸۵). غرر از نظر فقهی بر اساس سه دیدگاه تعریف شده است: بر اساس دیدگاه اول غرر تنها برای تبیین ابهام یا عدم اطمینان کاربرد دارد. تعریف ابنعبیدان از غرر با این تعریف انطباق دارد. ایشان غرر را معادل عدم اطمینان نسبت به وجود یکی از موضوعات مهم در قرارداد فروش ذکر کرده است. بر اساس دیدگاه دوم غرر تنها برای مواردی کاربرد دارد که نسبت به آنها جهل وجود دارد و موارد ابهام از تعریف خارج شده است. این دیدگاه منطبق بر دیدگاه مکتب ظاهریّه است. بر اساس تعریف ابن حزم، غرر زمانی اتفاق میافتد که خریدار و فروشنده نسبت به ثمن و مثمن جهل دارند. دیدگاه سوم ترکیبی از دو دیدگاه قبلی است که دربرگیرندهی جهل و ابهام است. برای نمونه السرخسی، غرر را معادل موقعیتی تعریف میکند که در آن نتیجهی معامله یا قرارداد نامشخص میباشد. این تعریف از سوی بسیاری از دانشمندان مورد تایید قرار گرفته است (الدریر، ۱۹۹۷). برخی دانشمندان اهل تسنّن معاملهی ریسک به صورت مجزا را نوعی معامله غرری میدانند. برای نمونه ورود در معاملهی بیمه را نوعی غرر تلقی میکنند. توجه به انواع مصادیقی که برای غرر از سوی فقها تعیین شده نشان میدهد که همگی به نوعی ابهام در ارکان قرارداد اشاره دارند اما با این وجود هیچگونه توافقی میان فقها و دانشمندان مسلمان مذاهب مختلف در خصوص تعریف واحد از غرر و درجهی عدم اطمینانی که در قراردادها و معاملات تجاری به آن غرر اطلاق میگردد، وجود ندارد. (الساعتی، ۲۰۰۳).
قمار (Gamble): قمار‌ به معنای هرگونه عملی است که صرفاً به اتکای بخت، شانس و تصادف مالی به دست آمده یا از دست برود. در فرهنگ لغات فارسی گفته شده است که قمار شامل هر بازی است که در آن غالباً شرط شود که برنده چیزی از بازنده بگیرد. (دهخدا، ج۱۱، ص۱۱) قمار در معنای اصطلاحی خود در فقه امامیه متعرض دو مفهوم عمدهی برد و باخت (شرطبندی) و همچنین بازی با آلات قمار میباشد (خمینی، ۱۳۶۸). قمار در واقع نوعی به خطر انداختن پول به امید کسب منفعت در جایی است که این امید بر پایهی بخت، ‌شانس،‌ تصادف و اتفاقات غیرمطمئن استوار باشد و ریسک کردن به خودی خود ضرورت نداشته باشد (غنیمی فرد، ۱۳۸۴). مایک پیرز در تعریف قماربازی معتقد است که هر نوع معاملهای که در آن ارزش انتظار مورد انتظار، معین و ریسک، تعریفشدنی و مشخص باشد و ارزش مورد انتظار کمتر از هزینهی صرف شده و یا معادل آن باشد را میتوان قمار نامید (موسویان و موسوی بیوکی، ۱۳۸۹). در مجموع میتوان گفت که قمار نوعی شرطبندی بر روی پول یا چیزهای دیگری است که نسبت به وقوع نتیجه چنین فعالیتی نااطمینانی وجود دارد. قماربازی در حقیقت نوعی شرطبندی بر روی بازدهی نامعین است که عایدی آن متناسب با ریسک فعالیت نمیباشد (حسینی، ۱۳۸۶). مفهوم قمار به عنوان یکی از قواعد ممنوعهی فقهی توسط بعضی صاحبنظران، در قرارداد بیمهی متعارف مبرهن تشخیص داده شده و موجب حکم به تحریم بیمه است.
فصل دوم: مروری بر ادبیات موضوع در اقتصاد متعارف
۲-۱٫ مقدمه
به طور عمومی ریسک جزء لاینفک تصمیمات بشری است و در بستر تصمیمات انسانی و نیز در جوّ فعالیتهای فردی و جمعی بر نتیجه اقدامات فرد تأثیرگذار است. دانش مدیریت ریسک در پی رشدیافتگی ذهن بشر جهت فائق آمدن بر شرایط و کسب نتایج مفید، به تحقق احتمالات مثبت تصمیم انسان و کاهش جنبهی زیانبار آن کمک شایانی میکند. این دانش در بدو ظهور بر هر تدبیر امنیتی و منفعتطلبانهای که انسان در برخورد با وقایع احتمالی اتخاذ کند و سپس در مراحل پیشرفته بر کاربرد مبانی و اصول مدیریتی در راستای نیل به بهترین نتیجهی ممکن اطلاق میشود. از دیرباز همزاد با ریسک بنا بر انواع ریسک و نیز با توجه به ترجیحات ذهنی تصمیمگیرنده اقسام گوناگونی از راهبردها جهت اداره شرایط ریسکدار پیش روی انسان قرار داشته و دارد که در سطح فردی یا جمعی میتواند از آنها بهره ببرد. بیمهکردن یکی از مهمترین و مؤثرترین و به احتمال قوی پرکاربردترین تکنیک پوشش ریسک به شمار میرود که در اشکال گوناگون مورد استفاده قرار گرفته است.
این فصل شامل دو بخش میباشد که در بخش اول به تبیین مفهوم ریسک و مبانی نظری و عملی مدیریت آن در ادبیات اقتصادی متعارف پرداخته میشود و در پایان بخش؛ راهبردهای مدیریت ریسک به تفکیک، و با لحاظ معیار روحیهی برخورد با ریسک در تصمیمگیرندگان و نیز انواع ریسک پیش روی افراد در جریان اقدامات، بیان میشود. اما در بخش دوم در ادامهی روند تبیین راهبردهای مدیریت ریسک، به طور خاص معرفی انواع بیمه به عنوان یک استراتژی مهم و مؤثر و پرکاربرد آورده میشود. در این راستا سازوکار، ارکان، اصول و انواع بیمهی بازرگانی به عنوان یک قرارداد تجاری و خصوصی با رویکرد نهادی_توصیفی و سپس بیمههای تعاونی و در نهایتبیمههای اجتماعی با تصدّی دولتها تشریح میگردد.
۲-۲٫ بخش اول: مروری بر مبانی نظری ریسک و مدیریت آن در ادبیات اقتصادی متعارف
۲-۲-۱٫ مفهوم ریسک
ریسک[۱] واژهای است که از لحاظ لغوی با واژهای لاتین[۲] و یک واژهی یونانی[۳] که همان خطرهای قایقرانی گفته میشود و واژهای فرانسوی به معنای ضمنی “خطر نکردن برابر است با سودنداشتن”، همریشه میباشد (اوتریل، ۱۳۸۱، ص ۲۳). در زبان پارسی معادل دقیقی برای کلمهی ریسک، وجود ندارد البته فرهنگ لغت آلمانی “برکهاوس زبان” اصل واژهی ریسک را که در ادبیات آلمانی، “زیزیکو” گفته میشود از واژگان پارسی راه یافته به اروپا میداند (آل شیخ، ۱۳۸۳).
واژه نامهی آکسفورد[۴] ریسک را مترادف با امکان وقوع پیشامدی زیانبار در آینده تعریف کرده است و از نظر فرهنگ لغت وبستر[۵] ریسک یعنی در معرض خطر قرار گرفتن (علیزاده اصل،۱۳۹۲و راعی و سعیدی،۱۳۹۱، ص ۴۶) از این دو بر میآید که ریسک برابر با زیان نخواهد بود بلکه احتمال زیان است اما هنوز هم دربارهی معانی ریسک سردرگمی و اختلاف نظر وجود دارد. واقعیت این است که بیشترین معانیای که بلافاصله پس از شنیدن یا دیدن واژهی ریسک به ذهن متبادر میشود عبارتند از: خطر، ضرر، نااطمینانی و بیثباتی، ابهام، تهدید و مفاهیمی از این قبیل که همگی حامل یک نوع بار منفی هستند و فرد یا سازمان را از اتخاذ بیمهابای تصمیم و سرمایهگذاری در اقدامات برحذر داشته و لزوم کسب اطلاعات و برنامهریزی محتاطانه را گوشزد میکنند.
شکل شماره ۲-۱: ارتباط مفهومی ریسک با سایر مفاهیم

یک مطلب دیگر:
شناسایی و اولویت بندی فرصت های کارآفرینانه در صنعت گردشگری- قسمت ۱۹

منبع فایل کامل این پایان نامه این سایت pipaf.ir است