عوامل مؤثّر بر تواناسازي كاركنان

عوامل مؤثّر بر تواناسازي كاركنان از ديدگاه‌هاي متفاوتي دسته‌بندي شده‌اند. يكي از ديدگاه‌هاي معروف، ديدگاه اسپرتيزر جرچن است. به باور اسپرتيزر جرچن عوامل اصلي مؤثّر بر تواناسازي عبارتند از:

  • عوامل فردي: تحصيلات، سابقه كار، جنسيت، نژاد، عزّت نفس
  • عوامل گروهي: اثر بخشي گروه، اهميت گروه، اعتماد درون گروهي، ادراك افراد گروه نسبت به تأثيرشان بر مديران
  • عوامل سازماني: ابهام در نقش، دسترسي به منابع، حيطه كنترل، دسترسي به اطلاعات، حمايت اجتماعي سياسي، جايگاه فرد در سلسله مراتب سازماني، جو مشاركتي واحد كار (ضيائي و همكاران 1387).

از جمله عوامل مهم و تأثيرگذار ديگر بر توانمندسازي كاركنان عبارتند از:

  • اعتماد سازماني به‌عنوان عاملي مؤثّر بر توانمندسازي

براي توانمندسازي بايد نوعي احساس اطمينان به قابليت اعتماد مدير در كاركنان به‌وجود آيد تا آنان به‌جاي پاييدن و بدگماني، اطمينان يابند كه هم مدير و هم سازمان درست‌كارند. اين اطمينان كمك مي‌كند تا ترديد، عدم امنيت و ابهام در روابط بين كارمند و مدير از بين برود (عبدالهي و نوه ابراهيم، 1385).

  • ساختار سازماني به عنوان عاملي مؤثّر بر توانمندسازي

اهميّت ساختار سازماني در شكل‌گيري فرآيندهاي سازماني به‌خصوص «ساختار سازماني شيوه‌هاي توسعه منابع انساني در سازمان» توجّه بيشتر به رابطه و اثرات آن برفرآيند توانمندسازي كاركنان را مي‌طلبد. اين موضوع از اوايل دهه 1970 مورد توجّه سازمان‌ها و محققين توانمندسازي قرار گرفت. اين مطالعات منجر به تغييرات وسيع در جايگزيني ساختارهاي سنّتي، متمركز و غيرفعّال با ساختارهاي سازماني پويا، فعّال، مشاركتي و خود مديريتي گرديد (ميهم[1]  و همكاران 2010)، در ساختار مكانيكي، سازمان بوسيله ويژگي‌هايي نظير پيچيدگي و رسميت زياد، تمركزگرايي، رفتارهاي برنامه‌ريزي شده و در قالب مقرّرات شناخته مي‌شوند. در اين ساختار مدير متّكي به خط مشي‌هاي سازمان بوده و در واكنش به رويدادهاي پيش‌بيني نشده كُند عمل مي‌كند. (ميهم و همكاران، 2010، ص/ 824)، از سوي ديگر ساختار ارگانيكي منعطف بوده و تأكيد بر مبادله اطلاعات وجود دارد: ويژگي‌هاي اختيارات غيرمتمركز، قوانين و مقرّرات كمتر، شبكه ارتباطات غيررسمي و توجّه به خود كنترلي شرايط تطبيق بيشتر ساختار ارگانيك با محيط را فراهم مي‌سازد (مارچ و سايمون[2]، 2009، ص/ 187).

  • فرصت‌ها به عنوان عاملي مؤثّر بر توانمندسازي

فرصت‌هاي سازماني را مي‌توان به سه دسته ترفيع و ارتقاء، حقوق و دستمزد و مزاياي جانبي، انطباق شغل و شاغل دسته‌بندي كرد.

  • حمايت سازماني به‌عنوان عاملي مؤثّر بر توانمندسازي

طبق نظريه حمايت سازماني آيزنبرگر و همكاران (1986)، كاركنان براساس ارضاي نيازهاي احساسي اجتماعي و ارزيابي مزيّت‌هاي ناشي از تلاش كاري بيشتر، ادراك كلي خود را در مورد اين كه سازمان تا چه حد براي همكاري‌شان ارزش قائل مي‌شود و به رفاه آنان اهميّت مي‌دهد شكل مي‌دهند. چنين حمايتي از سوي سازمان باعث مي‌شود كاركنان احساس كنند كه مجبورند به سازمان در جهت رسيدن به اهدافش كمك كنند.

[1] .  J.Mihm et al

[2].  March & Saimon