روش هاي انتخاب تامين کنندگان

ارزيابي و انتخاب تامين کنندگان يکي از موضوعات مبحث خريد در مديريت زنجيره تامين است که درباره آن پژوهش هاي بسياري با روش هاي مفهومي تا تجربي و مدل سازي، انجام گرفته است. تالوري و ناراسيم هان در مقاله اي به اهميت منبع يابي استراتژيک[1] اشاره کرده و از تحليل پوششي داده ها[2]، ماتريس کارايي متقاطع[3] و روش هاي آماري[4]، براي گروه بندي تامين کنندگان استفاده نمودند تا گزينه هاي مناسب را براي روابط استراتژيک بلندمدت، برنامه هاي توسعه تامين کنندگان و در نهايت حذف تامين کننده نامناسب، شناسايي نمايند (Talluri & Narasimhan, 2004).

وبر و همکاران نيز بنا بر مروري جامع بر روي روش هاي ارزيابي تامين کنندگان، نتيجه گرفتند که کيفيت و پس از آن، موعد تحويل و هزينه مهم ترين عوامل در ارزيابي تامين کنندگان مي باشند. وبر و همکاران 74 مقاله در مورد روش ها و معيارهاي انتخاب تامين کننده بين سال هاي 1966 تا 1991 را با توجه به معيارهاي ديکسون بررسي کردند و آن معيارها را رتبه بندي کردند (Weber et al, 1991). وبر و دساي طي دو مقاله در سال هاي 1996 و 1998 تحليل پوششي داده ها را براي ارزيابي تامين کنندگان به کار گرفتند و از نتايج بدست آمده براي مذاکره و بهبود عملکرد تامين کنندگان بهره بردند (Weber& Desai, 1996 &1998).

روش هاي تحليلي و مدل هاي تصميم گيري به کار رفته در زمينه انتخاب تامين کنندگان بسيار متنوع هستند، که دامنه آن مدل هاي ساده وزن دهي تا روش هاي پيچيده برنامه ريزي رياضي را شامل مي گردد. يکي از روش هاي ساده تصميم گيري که در ارزيابي تامين کنندگان نيز کاربرد زيادي دارد، مدل موزون خطي[5] مي باشد که در آن به هر معيار وزني داده مي شود و امتياز تامين کننده در هر معيار، در وزن هر کدام از آنها ضرب مي شود و سپس امتياز جامع هر تامين کننده از جمع امتيازهاي موزون به دست مي آيد. اما تعيين وزن يکي از محدوديت هاي عمده اين روش است، چرا که تخصيص وزن هاي عيني و مورد توافق و همچنين نرمال سازي وزن هاي ارزيابي کاري مشکل است. در روش هاي پيشرفته تر نظير فرآيند تحليل سلسله مراتبي[6](AHP) نيز وقتي که تعداد معيارها افزايش مي يابد، تکميل ماتريس مقايسه زوجي با دريافت نظر مديران کاري وقت گير است (Forker & Memdez, 2001).

از روش هاي ديگر که در ارتباط با ارزيابي و انتخاب تامين کنندگان وجود دارند، مدل هاي برنامه ريزي رياضي[7](MP) مي باشند. مدل هاي برنامه ريزي رياضي به تصميم گيرنده اجازه مي دهند مسئله انتخاب تامين کننده را به صورت مدل رياضي تنظيم کرده و حل نمايند. اما براي تنظيم چنين مدلي، داشتن يک يا چند تابع هدف براي حداکثر کردن(براي مثال سود) يا حداقل کردن(براي مثال هزينه) اجتناب ناپذير است. از يک سو اين انتقاد وارد است که مدل هاي برنامه ريزي رياضي تصميم گيرنده را وادار مي کنند که تابع هدفي را به طور واضح تعيين کنند و از سوي ديگر در مدل هاي برنامه ريزي رياضي، بيشتر معيارهاي کمي مورد استفاده قرار مي گيرند (De Boer et al, 2001).

بيرگان در تحقيق خود براي انتخاب تامين کننده مناسب در محيط توليد ناب از مدل برنامه ريزي رياضي استفاده کرد. مدل برنامه ريزي رياضي مورد استفاده مدل چند شاخصه بود و معيارهاي ارزيابي تامين کنندگان در اين تحقيق عبارتند از ثبات[8]، توانايي[9]، کيفيت، وضعيت جغرافيايي، توانايي مالي، خدمات و قيمت (Birgun Barla, 2003).

در پِژوهشي ديگر که درباره تامين کنندگان يک شرکت توليد کننده ابزار کشاورزي و ساختماني انجام گرفت، ليو و همکاران، روش تحليل پوششي داده ها را براي ارزيابي جامع عملکرد تامين کنندگان مورد استفاده قرار دادند. در اين پژوهش تنوع محصولات[10] عرضه کننده و کيفيت محصول به عنوان داده هاي عرضه کننده مورد استفاده قرار گرفتند. هدف نهايي در اين پژوهش کاهش تعداد تامين کنندگان و خريد محصولات متنوع تر از تامين کنندگان کمتر بود (Liu et al, 2000).

سيهان و همکاران در مقاله خود تحت عنوان “يک متدولوژي تصميم گيري چندمعياره جامع براي مديريت برون سپاري” يک سيستم مديريت و ارزيابي تامين کنندگان را با استفاده از برنامه ريزي آرماني فازي در شرکت چاپ و نشر ارائه کردند. در مرحله اول اين متدولوژي، معيارهاي ارزيابي و اهداف شرکت تعيين شد و در مرحله دوم يک مدل برنامه ريزي آرماني براي انتخاب تامين کننده مناسب به عنوان شريک استراتژيک ارائه شد. نتايج اين تحقيق نشان داد که اين متدولوژي علمي براي سيستم مديريت برون سپاري در شرکت بسيار مفيد است (Ceyhan et al, 2007).

وبر و همکاران در سال 1991 رويکردهاي کمي جهت انتخاب تامين کننده را به سه طبقه تقسيم نموده است: مدل هاي وزن دهي خطي، مدل هاي برنامه ريزي رياضي، و مدل هاي احتمالي/ آماري.

مدل هاي آماري شامل روش هايي همچون تحليل خوشه اي و مدل سفارش ميزان اقتصادي (EOQ) است(Weberet al, 1991).

در مطالعه اي که توسط ژمينگ ژانگ انجام گرفته است از 49 مقاله مورد بررسي 22 درصد مقاله ها مدل هاي وزن دهي خطي، 42 درصد مدل هاي برنامه رياضي و 8 درصد مدل هاي احتمالي / آماري را براي انتخاب تامين کننده استفاده کرده اند. در تحقيقي که توسط ماهموت سونمز (2006) انجام گرفته است، بيش از نيمي از مطالعات در حوزه انتخاب تامين کننده، استفاده از ابزارها و روش هاي متفاوت تصميم گيري را معرفي و يا گزارش کرده اند.

روش هاي تصميم گيري براي انتخاب تامين کننده در اين مطالعات مي تواند به چندين طبقه مختلف تقسيم شود: تکنيک هاي تصميم گيري چندمعياره سنتي[11]، برنامه ريزي رياضي، هوش مصنوعي و سيستم هاي خبره و تحليل آماري چندمتغيره، بعلاوه، دو طبقه ديگر نيز وجود دارد که متفاوت از طبقه بندي قبلي مي باشد: تصميم گيري گروهي و روش هاي چندگانه که به دليل اهميت استراتژيک و وجود ريسک و عدم اطمينان متفاوت در فرآيند انتخاب تامين کننده، فعاليت خريد معمولا توسط يک تيم انجام مي گيرد. همچنين فرآيند انتخاب تامين کننده ساير بخش هاي سازمان همچون؛ توليد، مالي، بازاريابي و … را نيز در بر مي گيرد. بنابراين بعضي از محققان نياز به فرآيند تصميم گيري گروهي منطقي و سيستماتيک را تاکيد کرده اند (جدول 2-4). انتخاب يک و يا چند تامين کننده وابسته به استراتژي برون سپاري که توسط سازمان خريدار دنبال مي شود، دارد. اگر يک شرکت استراتژي برون سپاري تک بعدي را دنبال کند، هدف انتخاب بهترين تامين کننده است که نيازمندي هاي شرکت را ارضاء مي کند. در اين شرايط، روش هاي تصميم گيري تک بعدي توانايي رتبه بندي تامين کنندگان بالقوه را فراهم مي سازد، از قبيل تئوري مطلوبيت چندشاخصه[12] و فرآيند تحليل سلسله مراتبي (AHP). اگر استراتژي برون سپاري چندبعدي دنبال شود مي توان از روش هاي چندگانه استفاده کرد، به اين دليل که در استراتژي برون سپاري چندبعدي دو نوع تصميم وجود دارد:

  1. چه تعداد تامين کننده و کدام تامين کنندگان انتخاب شوند؛
  2. چه تعداد محصول از هر تامين کننده خريداري شود.

بنابراين بعضي از تحقيقات، استفاده از بيش از يک تکنيک تصميم گيري براي انتخاب تامين کننده را گزارش کرده اند (جدول2-4). در مطالعات ديگر نيز اين دو سوال اساسي در استراتژي برون سپاري چندبعدي مطرح شده است (Ghodsypour, C. O Brien, 1998).

[1]Strategic Sourcing

[2]Data Envelopment Analysis

[3]Cross- Efficiency Matrix

[4]Statistical Methods

[5]Weighted Linear Model

[6]Analytic Hierarchy Process

[7]Mathematical Programming

[8]Reliability

[9]Capability

[10] Supply Variety

[11]Multiple Criteria Decision Making

[12]MAUT