سطوح تعارض

با وجود اینکه نتایج تعارض بسیار مهم است اما اول باید سطوح متفاوت تعارضی را که در سازمان ها رخ میدهد مورد بررسی قرار داد. تعارض در یک سازمان کاری در چهار سطح رخ می دهد : تعارض درون فردی ، تعارض میان فردی ، تعارض درون گروهی ، تعارض میان گروهی. در سطح وسیع تر تعارض  میان سازمانی می تواند بین سازمان های کاری رخ بدهد. اما معمولا” تعارض را مقوله ای میدانیم که بین دو فرد یا دو گروه رخ می دهد.(Lin,2010,75)

(2-2-7-1) تعارض درون فردی : سطح اول تعارض یعنی تعارض درون فردی زمانی رخ می دهد که یک فرد با دو سری اهداف ناسازگار روبرو می شود . این مورد زمانی اتفاق می افتد که فرد در مقابل تعارض نقش قرار می گیرد: اهداف وابسته با یکی از نقش های فرد با اهداف نقش دیگر در تعارض قرار می گیرد. در چنین مواردی دو نقش ، دو طرف متعارض را بازنمایی می کنند. برای مثال صاحب یک شرکت که پسر خود را استخدام کرده است با تعارض درونی بسیار جدی روبرو می شود اگر بخواهد با او مانند یک  کارمند برخورد کند نقش او به مثابه یک پدر و به مثابه یک سرپرست کاری ممکن است با هم تعارض به وجود آورند.

(2-2-7-2) تعارض میان فردی : تعارض بین دو فرد ،یا تعارض میان فردی ، در گروه های کار وسازمان ها کاملا” رایج وعادی است. دو فردی که برای به دست آوردن یک مقام رقابت می کنند میتوانند درگیر تعارض میان فردی شوند، چون فردی که به مقام مورد نظر می رسد راه را برای دستیابی فرد دوم به همان مقام سد میکند. عدم موافقت بین دو ماشینکار درباره یک روش خاص کاری نیز یک نمونه تعارض بین افراد است . بسیاری از مشکلات میان فردی که در یک شغل به وجود می آید از چنین تعارضاتی ناشی می شود.(همان منبع،77)

(2-2-7-3) تعارض درون گروهی : سطح دیگر تعارض ، تعارض درون گروهی ، بین یک فرد در یک گروه یا بخشی از یک گروه با سایر اعضای گروه رخ می دهد. فردی که هنجار گروهی را نقض می کند تعارض درون گروهی ایجاد می کند، همانطور که تعدادی از اعضای یک گروه که با شیوه عمل گروه موافقت نداشته باشند نیز تعارض درون گروهی تولید می کنند. برای مثال تصور کنید که یک مؤسسه حقوقی می خواهد نحوه کار سیستم پرداخت های خود را مشخص کند. بعضی از وکلا علاقمندند کسی را که درون شرکت هست برای این کار استخدام نمایند در حالی که عده ای دیگر معتقدند برای این امر بهتر است با افرادی خارج از شرکت قرارداد بسته شود.تا زمانی که گروه روی یکی از دو برنامه به توافق نرسیده است شرکت شاهد تعارض درون گروهی شدیدی خواهد بود. (Daft, 2001,511-512)

(2-2-7-4) تعارض میان گروهی : وقتی که دو گروه با همدیگر در تعارض باشند، تعارض میان گروهی نامیده می شود . چنین تعارضی در هر سال وقتی که از بخش های مختلف خواسته می شود تا بودجه درخواستی خود را برای سال جدید اعلام کنند بروز می کند. معمولا” مجموعه درخواست ها همیشه به مقدار زیادی از بودجه اصلی شرکت فراتر می رود که خود همین مسأله تعارض شدیدی بین گروه ها به وجود می آورد، چرا که هر بخشی سعی می کند به هزینه گروهی دیگر به اهداف بودجه ای خود برسد. بعضی از بخش های درون یک سازمان به علت اهداف غیر قابل قبولی که دارند به طور مستمر تعارض میان گروهی را تجربه می کنند . یک مثال کلاسیک این نوع تعارض در سازمان های تولیدی بین بخش تولید و بخش کنترل کیفی می باشد. گروه تولید بیشتر درگیر انجام تولید سهمیه ای و مقرر خود می باشد که معمولا” در تعداد قطعه های تولید بازتاب می یابد. از طرفی هدف کنترل کیفی این است که فقط به قطعاتی اجازه عبور دهد که با ویژگی ها و استانداردهای خاص تطبیق داشته باشد. هر بار که بازرسان کنترل کیفی قطعه ای را مطابق استاندارد نیافته رد می کنند خواه نا خواه هدف برآورده شده بخش تولید را از نظر تعداد به هم می زنند که همین مسأله به تعارض دائمی این دو بخش منجر می گردد. (E.Riggio,2002, 318)

تعارض بین دو گروه می تواند درمسیرهای افقی یا عمودی رخ دهد؛ تعارض افقی بین دو گروه یا دو دایره از سازمان ( که در سلسله مراتب اختیارات سازمانی در یک سطح قرار دارند) رخ می دهد، مثلا” بین گروه ها و دوایر صفی وستادی.به عنوان نمونه، امکان دارد بین دایره تولید و کارکنان دایره کنترل کیفیت بحث و مشاجره درگیرد ، زیرا روش های جدید کنترل کیفیت موجب شود که کارایی دایره تولید کاهش یابد. برای کاهش تشنج و تعارض بین گروه ها باید در سطح افقی سازمان نوعی هماهنگی ایجاد کرد.نیز امکان دارد در سلسله مراتب اختیارات سازمانی ، تعارض در سطح عمودی پیش پدید آید. تعارض عمودی هنگامی به وجود می آید که مسائلی چون کنترل ، قدرت ، هدف ، دستمزد و مزایا مطرح می باشند. میتوان نمونه ای از این تعارض را بین دفاتر مرکزی و واحدها یا کارخانه های یک شرکت مشاهده کرد.برای مثال نتیجه یک تحقیق نشان داد که بین یک ایستگاه محلی تلویزیون و دفاتر مرکزی نیویورک اختلاف نظر یا تعارض شدید وجود دارد.

 (2-2-7-5) تعارض میان سازمانی : در حالی که هر کدام از این چهار نوع تعارض درون یک سازمان مشخص رخ می دهد، در بین سازمان ها تعارض دیگری نیز رخ می دهد که تعارض میان سازمانی نامیده میشود. شرکت هایی که برای به دست آوردن یک بازار مصرف مشترک مبارزه می کنند به احتمال زیاد به این علت که هر سازمانی می خواهد به هزینه سازمان های دیگر به اهداف فروش خود دست یابد به احتمال زیاد با این نوع تعارض روبرو می شوند. بسیاری از صاحبان شرکت ها معتقدند که در بسیاری از موارد تعارض میان سازمانی چیز خوبی است ، چرا که سنگ بنای سیستم داد وستد آزاد را تشکیل می دهد . این بازار فروش رقابتی است که با تعارض میان سازمان ها تشدید یافته و به سازمان ها کمک می کند تا برای تولید بهترین کالا و خدمات برای مصرف کننده کوشش کنند. (قائمیان اسکویی،1388، 36)