شرط عدم مسئولیت                                                                        

مسئولیت مدنی تکلیف به جبران خسارت وارد به اشخاص است که منشأ آن عدم اجرای قرارداد، زیان ناشی از جرم یا شبه جرم می باشد. اگر نقض تکلیف و ضرر ناشی از آن به زیان زننده قابل استناد باشد مسئولیت مدنی ایجاد می شود ولی اگر تقصیر و اقدام متعهد له یا زیان دیده درمیان باشد و یا هشدار کافی و مؤثر به زیان دیده داده شده باشد و یا اگر عامل زیان با حسن نیت بوده و قصد احسان داشته باشد و یا عدم مسئولیت شرط شده باشد , متعهد از مسئولیت معاف خواهد بود (جعفری لنگرودی، 1380، 82).

1-2-         شرط برائت                                                                         

قانونگذار ايران، اخذ برائت را رافع مسئوليت پزشكي مي‏داند البته بايد دانست كه در اين صورت مسئوليت مدني برداشته مي‏شود.

با وجودي كه مادة 60 قانون مجازات اسلامي در اين موارد اطلاق دارد اما مادة 59 به عنوان مقيد عمل مي‏كند و نشان مي‏دهد كه پزشك در صورت تقصير، هرچند كه برائت گرفته باشد، مسئول است و همان‏طور كه در بحث ابراء گذشت، برائت دهنده بايد داراي شرايط خاصي باشد و برائت بايد از روي آگاهي و ارادة آزاد صورت گرفته باشد. در مورد اين شرط هم بايد گفت در موارد اضطراري نيازي به اخذ برائت نيست و پزشك طبق قانون از هرگونه مسئوليتي معاف خواهد بود. شايد مبناي اين قانون، قاعدة لزوم حفظ نفس و يا قاعدة احسان باشد. [حقوق پزشكي ج 4: 101، 122].

1-3-          بررسی مسئولیت مدنی پزشک در سایه قانون مجازات اسلامی

در قانون مجازات اسلامی، پزشک در صورت ایراد ضرر یا جراحت و نقص بر بیمار خود، ضامن دیه‌ای و شرط عدم مسئولیت پزشک مشروط بر یکی از بندهای زیر است:

  • عمل او مطابق مقررات پزشكي و موازين فني باشد و مرتكب تقصيري هم نشود
  • قبل از معالجه برائت گرفته باشد و مرتكب تقصيري هم نشود.

در قانون جدید مواد 495 الی 497 به‌این موضوع پرداخته‌اند:

ماده 495: هرگاه پزشك در معالجاتي كه انجام ميدهد موجب تلف يا صدمه بدني گردد، ضامن ديه است مگر آنكه عمل او مطابق مقررات پزشكي و موازين فني باشد يا اين كه قبل از معالجه برائت گرفته باشد و مرتكب تقصيري هم نشود و چنانچه أخذ برائت از مريض به دليل نابالغ يا مجنون بودن او، معتبر نباشد و يا تحصيل برائت از او به دليل بيهوشي و مانند آن ممكن نگردد، برائت از ولي مريض تحصيل مي‌شود (کاتوزیان، 1378، 25).

1-4-          چه نوع مسئولیتی قابل بیمه شدن است؟

مسئولیت مدنی، که ناشی از فعالیت مدنی و آثار فعالیت‌های حرفه‌ای افراد میباشد و قابل بیمه‌شدن میباشد.

مسئولیت کیفری، که فرد مستقیما در آن دخیل است و نوعی عمد محسوب میشود که قابل بیمه شدن نمی‌باشد.

اما بیمه مسئولیت مدنی که قابل بیمه شدن میباشد شامل طیف وسیعی از فعالیت‌های حرفه‌ای افراد میشود. تنوع بیمه‌های مسئولیت به تعداد کل مشاغل موجود در سطح جامعه متنوع میباشد، شاید کمتر کسی بداند مدیر یک مدرسه یا هیئت مدیره یک پاساژ یا هیئت مدیره یک ساختمان مسکونی یا مدیر یک ورزشگاه در مقابل کارآموزان و مراجعین و پرسنل مسئول باشند و چنانچه آسیب مالی و یا جانی به هر یک از افراد استفاده کننده از این امکانات وارد شود مدیر این مجموعه ها باید پاسخگو بوده و خسارت مالی و جانی احتمالی به عهده‌ایشان خواهد بود. از اینرو لزوم داشتن پوشش بیمه‌های مسئولیت هر روز بیشتر از روز قبل احساس میشود. از معروفترین بیمه‌های مسئولیت که بیمه مسئولیت مدنی دارندگان وسائل نقلیه موتوری زمینی یا همان بیمه شخص ثالث تا مسئولیت کارفرمایان در مقابل کارکنان، مسئولیت ساختمان تا مسئولیت حرفه‌ای پزشکان و مسئولیت حرفه‌ای پیرانپزشکان حتی مسئولیت پرسنل اداراتی که با خودکار و منگنه و کاغذ کار میکند همه اهمیت دارند و همواره در معرض خطراتی هستند که مسئولیت آن بعهده کارفرمای ایشان می‌باشد (علوی، 1382، 79).