معایب تجارت الکترونیکی

اگر بپذیریم که تجارت الکترونیکی شیوة جدیدی است برای کاهش هزینه ها، افزایش سرعت و دقت در ارتباطات و مبادلات تجاری، با توجه به اینکه سیستم ها، روشها و فناوری ایجاد شده توسط بشر مطلق نمی باشد، باید بپذیریم که این شیوه نیز دارای کم و کاستی ها و معایبی می باشد.

به علت نو بودن این فناوری هنوز خیلی زود است که تمام زوایای پنهان آن روشن شود و عیب های آن آشکار گردد. زیرا در حال حاضر مرحله اولیه عرضه این نوع فناوری می‌باشد بنابراین بیشتر بر جنبه های مثبت آن در مقایسه با تجارت سنتی تأکید می‌شود و اغلب تحلیل گران اشاره ای به جنبه های منفی و معایب آن ندارند. تقریباً مشابه زمانی که فردی کالایی را می‌خواهد بخرد، هنگام خرید کالا، بیشتر مزیت ها و نقاط مثبت آن در نظر او جلوه گر می‌شود ولی پس از خرید کالا به تدریج نقاط منفی آن در نظرش آشکار می‌گردد.

فعلاً تب و تاب استفاده از تجارت الکترونیکی در تمامی کشورها بالاست و استفاده از آن به شکل متحیر کننده ای در حال افزایش است، بنابراین تا حدودی طبیعی است که کمتر به جنبه های منفی آن توجه شود. علی رغم موارد فوق به مواردی به عنوان معایب یا جنبه های منفی تجارت الکترونیکی اشاره می‌گردد.

یکی از جنبه های منفی تجارت الکترونیکی از میان بردن ارتباطات عاطفی بین طرفین معامله است. در تجارت سنتی خریدار و فروشنده، ارتباط مستقیم و رو در رو با همدیگر برقرار می‌کنند، این ارتباطات سبب ایجاد الفت و علاقه و ایجاد روابط عاطفی می‌گردد. این نوع روابط عاطفی نوعی تعهد بین خریدار و فروشنده ایجاد می‌کند که تضمین کننده روابط فی ما بین آنهاست. در شیوه تجارت الکترونیکی این نوع ارتباطات عاطفی به طور کلی از میان برداشته می‌شود. زیرا ارتباطات به وسیله رایانه انجام می‌شود، بدون اینکه همدیگر را ببینند و یا بشناسند، مبادلات تجاری را انجام می دهند. گسترش تجارت الکترونیکی در سطح جوامع، به خصوص جوامع شرقی و کشوری مثل ایران، مبادلات و ارتباطات عاطفی و اجتماعی را تهدید می نماید.

هزینه مخاطرات معامله در تجارت الکترونیکی مشکل بعدی آن است. در تجارت الکترونیکی، خریدار و فروشنده همدیگر را ملاقات نمی‌کنند، کالا را هم نمی بینند بلکه از روی مشخصات و تصاویر مربوطه اقدام به خرید می‌شود، همین عامل ممکن است سبب ایجاد مخاطراتی برای طرفین باشد.

موضوع مهم دیگر، امنیت در تجارت الکترونیکی است سیستم تجارت الکترونیکی در عین حالی که دقت و سرعت پردازش را به طور قابل ملاحظه ای بالا برده است باید پاسخگوی مسائل ایمنی نیز باشد که شامل: قابلیت دسترسی، محرمانه بودن، تمامیت پیام، اعتبار و انکارناپذیری و قابلیت بازرسی و رسیدگی می باشد. در خصوص مسائل امنیتی به تفصیل بیشتری بحث خواهد شد (انتقال الکترونیکی وجوه و بانکداری الکترونیکی، 1384، ص 15-14).

2-7 زیر ساختهای لازم برای گسترش تجارت الکترونیکی در ایران:

برای گسترش تجارت الکترونیکی زیر ساخت های لازم است که از آن جمله می‌توان به موارد زیر اشاره نمود:

  • وجوه قوانین گمرکی – مالیاتی و بانکداری الکترونیکی متناسب با نیازهای جدید تجارت الکترونیکی
  • تعریف کد تجاری (بارکد ملی) برای محصولات و خدمات
  • تهیه و تدوین نظام ملی اطلاعات و نظام حقوقی اطلاع رسانی و کپی رایت
  • ایجاد سیستم های امنیت اطلاعات و محرمانه بودن اطلاعات شخصی
  • امکان پذیرش اسناد الکترونیکی توسط قوه قضاییه
  • ایجاد امکان دسترسی آسان – ارزان و پر سرعت به اینترنت
  • ایجاد پول الکترونیکی و گسترش فرهنگ استفاده از آن

بسیاری از این زیر ساخت ها در کشور ما وجود ندارد. ولی با سرعت بالای پیشرفت فن آوری، ناگزیر باید برای ایجاد آنها چاره ای اندیشید که وظیفه دولت در این زمینه بسیار اساسی و تعیین کننده می‌باشد. با وجود این آشنایی شرکت ها و سازمان ها با استراتژی و مدل های تجارت الکترونیکی و شروع کار با همین امکانات کم، علاوه بر مزایا و فوایدی که برای خود آنها دارد می‌تواند به تسریع روند ایجاد این زیر ساخت ها نیز کمک کند. بسیاری از شرکت ها هستند که اقدام به ایجاد وب سایت با صرف هزینه های قابل توجه نموده اند اما اغلب آنها با اینکه دارای ظاهری جذاب و زیبا هستند اما بدون یک استراتژی یا معرف راهبردی بوجود آمده اند. دلیل این امر را می‌توان در عدم آشنایی متخصصین کامپیوتری طراحی وب سایت یا ویژگی های یک برنامه بازاریابی و نیازهای مشتریان جستجو کرد (مدهوشی و صفاری نژاد، 1383).

2-8 تعریف بانک:

بانکداری زمانی آغاز شد که داد و ستد و مبادله کالا غیر از جنس به جنس بین مردم شروع و با گسترش تجارت حتی پیش از آن که پول به مفهوم جدید مورد استفاده قرار گیرد. نیاز به خدمات مؤسسات بانکی محسوس گشت. احتیاج به یک وسیله پرداخت، سنجش ارزش و بالاخص وصول مطالبات از مشتریان دور و نزدیک با وجود خطرات ناشی از نقل و انتقال پول ایجاب می‌کرد که این فعل و انفعال توسط مؤسساتی به نام بانک انجام گیرد. بانک عبارت است از یک نهاد یا سازمان مالی که سپرده های پولی[1] را می پذیرد و به متقاضیان وام می‌دهد. سیستم های[2] بانکی به دلایل زیر اهمیت دارند:

1- بانک ها موجب می‌شود، تا بین کسانی که می خواهند پس انداز نمایند و سرمایه گذاران، ارتباط برقرار شود.

2- بانک ها می توانند در عرضه پول و انتقال سیاست های پولی به سیستم های اقتصادی، نقش مهمی ایفا کنند.

3- بانک ها پیشتاز نوآوری مالی بوده، موجب می‌شوند که برای پس انداز کردن و به کارگیری این پس اندازها در سرمایه گذاریها، راه کارهای نوین ابداع شود. نظام بانکی به عنوان یکی از محورهای اساسی اقتصاد هر کشور مطرح است. چرا که نقش اصلی واسطه وجوه و متعادل کننده نقدینگی جامعه را بازی می‌کند. بانک با تجهیز منابع و سپرده ها و تدارک نقدینگی برای سرمایه گذاری، رونق اقتصاد را باعث می‌شوند و در ایجاد اشتغال و تولید در جامعه نقش اساسی دارند. افزودن بر این بانک این امکان را به وجود می آورند که پول های مردم منتهی به کانال ها یا مسیرهایی که فرد خواهان آن است ولی خود از عهده چنین کاری بر نمی آید، بشود. تا قبل از انقلاب صنعتی ایران دارای صنایع دستی قابل ملاحظه ای بود که عرضه آن به بازارهای جهانی توسعه تجارت خارجی را سبب شده بود و مسائل مختلف پولی و مبادله آن باعث شد تا صرافی ها برای رفع این مشکل ظهور نمایند به طوری که تا اواخر قرن نوزدهم توان پاسخگویی به احتیاجات پولی را نیز داشتند (مبرهن، 1391).

[1] . Currency Deposits

[2] . Banking System