موسسات مالي و بانک­ها

با گذشت زمان نزديک به سه قرن از پيدايش موسسات مالي و بانک­ها امروزه بانک­ها از سودمندترين نهادهاي حقوقي و مالي در همه جوامع بشري هستند. نقش مهم بانک­ها در تنظيم بازارهاي و روند اقتصادي کشور کاملا روشن است. اين موسسات پولي در روابط خود با مردم چه در زمينه پذيرش و گرد­آوري سپرده­ها و چه در زمينه دادن وام به اشخاص و موسسات توليدي و صنعتي داراي نقش ارزشمندي هستند. عامل مهم در گردآوري سرمايه­هاي کوچک و تبديل آنها به سرمايه­هاي بزرگ بانک­ها بوده اند. موسسات و نهاد مالي با وجوهي که از سپرده­هاي مردم يا ساير منابع تامين مي کنند به واحدهاي متفاوت وام مي­دهند و در اوراق بهادار سرمايه­گذاري مي­کنند. سه منبع وجوه براي بانک­ها وجود دارد که عبارتند از سپرده­ها، وام غير سپرده، عايدات کسب شده در سهام. لازم به ذکر است بيشتر وجوه آنها از سپرده و وام­هاي غير سپرده حاصل     مي­شود.

بانک­ها مانند هر موسسه توليدي، بنگاه­هاي توليد کننده محصولات هستند. مهمترين محصولات انها    پس­انداز و وام است. وظيفه واسطه­اي بانک سبب مي­شود که خدمات پرداخت وام را براي مشتريان فراهم آورد. در واقع وظيفه اصلي اين موسسات مالي ارايه خدمات مالي به مشتريان است.

1.1.2    اهداف وظايف امروزي بانک­ها

اهداف کلي بانکها عبارتند از

  • جذب منابع براي ايجاد فرصت­هاي اعتباري
  • بهبود و اصلاح ترکيب سپرده­ها
  • تغيير ترکيب سني تسهيلات
  • پرداخت تسهيلات با کيفيت و کوتاه مدت
  • وصول مطالبات معوق براي ايجاد فرصتهاي محدود اعتباري
  • سود­آوري

به عبارت ديگر بانکها واسطه بين سپرده گذاران و متقاضيان تسهيلات اعتباري بوده و با استفاده از منابع خود و سپرده هاي مردم مبادرت به اعطاي تسهيلات مي نمايند. بانکها با در اختيار داشتن بخش عمده اي از وجوه در گردش جامعه ما نقش بسيار حساس و مهمي در نظام اقتصادي ايفا نموده و در تنظيم روابط و مناسبات اقتصادي جامعه تأثير به سزايي دارند.

اگر پيشرفت سريع و افزايش قدرت مالي بانکها و در نتيجه تسلط آنها بر بازارهاي پولي جهان، حاصل بسط اقتصادي و توسعه روابط بين­المللي به خاطر رفع نيازهاي مادي فزآينده جامعه امروزي باشد، تفکيک بانکها به بانک مرکزي و بانک­هاي تجاري و تخصصي (صنعتي – معدني -کشاورزي و مسکن) خود مويد لزوم اين تقسيم و تعيين اهداف گوناگوني است که انجام آن به عهده بانک­هاي مختلف محول شده است.

1.1.3   انواع سپرده ­ها

بانکها مي­توانند تحت هر يک از عناوين ذيل به قبول سپرده مبادرت نمايند:

الف) سپرده­هاي قرض­الحسنه که شامل دو نوع جاري و پس­انداز است.

ب) سپرده­هاي سرمايه­گذاري مدت­دار که به دو دسته کوتاه­مدت و بلند­مدت تقسيم مي­شود.

1.1.3.1  سپرده ­قرض­الحسنه جاري

سپرده قرض­الحسنه جاري که در شعب بانک بنا به تقاضاي اشخاص حقيقي و يا حقوقي باز مي­شود قرارداد دو جانبه­اي است که رعايت مفاد آن براي بانک و مشتري الزام آور است. برداشت از اين حساب از طريق چک صورت مي­گيرد و به موجودي اين حساب هيچ گونه سودي تعلق نمي­گيرد. قرارداد حساب جاري در ايران بدون مدت است (طبق عرف بانکداري) و هر يک از طرفين قرارداد هر وقت که بخواهند مي توانند قرارداد را فسخ نمايند.

با توجه به دستورالعمل­هاي صادره از طرف بانک مرکزي جمهوري اسلامي ايران در ارتباط با سپرده حساب جاري (قرض­الحسنه) در حقيقت مانند گذشته بانک ها با قبول سپرده خدمات بانکي مربوط را در اختيار دارندگان حساب جاري مي­گذارند و قانونأ مکلف­اند سپرده­هاي دريافتي را عندالمطالبه تا ميزان موجودي سپرده­گذار به هر ميزان که درخواست نمايد، مسترد دارند.

طبق ماده چهار قانون عمليات بانکي بدون ربا بانک­ها مکلف به بازپرداخت اصل سپرده­هاي قرض­الحسنه   (پس­انداز و جاري) مي­باشند (جمشیدی،1390).