بر اساس تئوری سلسله مراتب نیاز های مازلو ، یک توریست که برای انجام فعالیت توریستی به کشوری دیگر سفر می کند باید در جامعه میزبان نیازهایش  برطرف نماید، توریست به رضایتمندی می رسد، در غیر این صورت سطح رضایت او پایین خواهد بود. ( Hall., 1999 )

گردشگری فقط عبارت است از سفر، وسایل راحتی و مقصد ها نیست، همه این ها ابزار هستند برای چیزی دیگر ، چیزی که به جذابیت ها مربوط است جاذبه ( یا جذابیت ها ) تجربه ای جسمییا روان شناختی است که در چارچوب ذهن کسی که به دنبال تنوع است رخ می دهد و او را از دنیای معمول فراتر می برد، جاذبه ها چند پهلو هستند و انگیزه های سفر نامیده می شوند. (ساعی 1389، 6 )

به عقیده مک کانل ( 1979) گردشگران در پی فرصت های هستند تا از پس پرده نگاهی به زندگی واقعی میزبانان خود بیندازند. بهترین داستان هایی که گردشگران با خود به خانه می آورند، صحبت از چگونگی دعوت شدن به غذا یا اقامت در خانه مردم محلی است او بسیاری از تجارب جهانگردی را جذابیت ساختگی می داند. ( شوتن، فرانس(1379)” جهانگردی و تغییر فرهنگی و مجموعه مقالات فرهنگ جهانگردی و توسعه”، تهران : مرکز مطالعات و تحقیقات سیاحتی وزارت ارشاد، بی تا.)

تئوری شوتن الگوی زیر را بدست می دهد:

تجارب تاریخی و بازمانده های تاریخی از گذشته                                         جذب توریست

جان لی در کتاب “گردشگری و توسعه در جهان سوم” یادآور می شود که، در متون اقتصادی از پنج نوع تسهیلات وخدمات کلی یاد می شود که در سطح جهانی در مناطق توریستییافت می شود و عبارتند از:

2-2-3-1- جذابیت ها:

که می توان آنها را به جذابیت های طبیعی ( شامل شکل اراضی ، گیاهان، جانوران یک سرزمین) و انسان ساخت ( تاریخی یا نوین) تقسیم کرد یا بر اساس تمایزات فرهنگی نظیر زبان ، موسیقی و فولکلور طبقه بندی کرد.

2-2-3-2- حمل و نقل:

رابطه تنگاتنگی میان رشد گردشگری و توسعه حمل و نقل وجود دارد. برای مثال برخی کشور های دیدنی جهان سوم و مناطق ویژه ی درون آنها به لحاظ دسترسی آسان به خطوط هوایی جهانی ، مورد توجه قرار گرفته اند.

2-2-3-3- تسهیلات:

که به بخش تجاری ( هتل ها، مهمان سرا ها، اردوگاه های تفریحی)، بخش خصوصی ( اقامتگاه های خصوصی و ویلاها) و کاروان های مسافری تقسیم می شود ، در جهان سوم نسبت به سایر کشور های توسعه یافته گرایش کمتری به سمت ایجاد تسهیلات خود گردان برای گردشگران وجود دارد و علت آن هم هزینه های نسبتا پایین نیروی کار می باشد.

2-2-3-4- خدمات و تسهیلات دیگر:

که دامنه وسیعی از خدمات نظیر فروشگاه ها ، رستوران ها، بانک ها و مراکز پزشکی را در بر می گیرد و دامنه تدارکات آنها از پاتوق های خود گردان نظیر کلوب مدیترانه تا تکیه کامل بر تسهیلات محلی را شامل می شود. مورد اخیر را در بیشتر کشور های جهان سوم تنها در مناطق شهری می توان یافت.

2-2-3-5- زیر ساخت ها:

این کلمه از لحاظ معنایی واژه وسیعی است که جهت پوشش اقلام حمایتی مورد نیاز برای تهیه خدمات ذکر شده در بالا( جاده،راه آهن، فرودگاه، نیروی برق، کانال فاضلاب و…) به کار می رود. به دلیل هزینه های سرمایه ای بالا معمولا دولت ها عهده دار تهیه این خدمات هستند و اغلب به مردم محلی نیز سرویس می دهند. (ساعی 1389، 6 )

رضایت توریست ها در گرو ارائه خدمات و تسهیلات مناسب به توریست ها می باشد.

محسنیان راد در سال ۱۳۷۲ تحقیق با موضوع “نگرش جهانگردان در سفر به ایران” انجام داده است در این نظر سنجی مهم ترین انگیزه سفر گردشگران به ایران بازدید از بناهای تاریخی بوده است؛ حدود ۸۴ درصد از گردشگران این انگیزه را علامت زده اند، ۶ درصد مطالعه فرهنگ و سنت را انگیزه سفر خود به ایران اعلام نموده اند، همچنین میزان جذاب بودن بازدید ها به ترتیب اهمیت و رتبه آنها عبارتند از : ۱. آثار باستانی هزاره ها و قرن های پیشین ۲. مراکز مذهبی اسلامی ۳. بازار ها و مراکز خرید۴. موزه ها ۵. مراکز مذهبی سایر ادیان ۶. کاخ های شاه ۷. آرامگاه های شاعران ایرانی ۸. مناظر طبیعی. (ساعی 1389، 6 )

2-2-4- انواع توریسم :

توریسم و توریسم فرهنگی : جهانگرد کسی است که به منظور تفریح، بازدید از نقاط دیدنی ، معالجه ، مطالعه، تجارت، ورزش و یا زیارت به کشوری که در آن اقامت می کند سفر کند، مشروط بر اینکه حداقل مدت اقامت او از ۲۴ ساعت کمتر و از ۶ ماه بیشتر نباشد.( IUOTO. , 1969 )

فوق توریسم به دسته های مختلفی تقسیم می شوند: توریسم تفریحی ، توریسم فرهنگی ، توریسم درمانی، توریسم تجاری، توریسم ورزشی ، توریسم علمی، توریسم مذهبی و … توریسم فرهنگی نوعی از توریسم است که تاکید می کند بر روی فرهنگ و محیط فرهنگی شامل چشم اندازهای مقصد، ارزش ها، سبک زندگی ، میراث، آداب و هنرهای سنتی و در یک بیان کلی جاذبه های فرهنگی مقصد. (ساعی 1389، 6 )

2-2-5- پایداری “درون زا”:

فرهنگ به عنوان عامل همبستگی و تفاهم اجتماعی در کشور ما دارای جایگاه مهم و قابل ملاحظه ای است. آگاهی و علم ، روابط اجتماعی و امور اخلاقی سه عامل مهم هستند که در شکل گیری فرهنگ یک جامعه و مآلا نحوه ی برخورد آنها با طبیعت و مصنوعات جدید نقش اساسی ایفا می کند. طرفداران توسعه پایدار معتقد به گسترش توسعه از پایین به بالا هستند . بر اساس این بینش توسعه باید از درون جوامع و بر اساس نیازها و استعداد های همان جامعه شروع شود تا مساله وابستگی به عنوان عامل توسعه نیافتگی غلبه نماید. در توسعه “درونزا” مردم بومی و محیط زیست آنها محور های اصلی مطالعه و برنامه ریزی بشمار می روند. مردم بومی به عنوان محور اصلی توسعه هوشمند با در نطر گرفتن آنچه برای آنها در محیط اساسی و به راحتی و با هزینه های کم قابل حصول است تامین معاش نمایند. آنان در همان حالی که طبیعت را برای رفع نیاز های خود به خدمت می گیرند ، در طول سالیان دراز آموخته اند که محیط زیست را تخریب نکنند. به عبارت دیگر نیازهای انسانی در یک توسعه ی درونزا معقول و متکی به امکاناتی محیطی است. ( زرین کمری، 1386 )

2-2-5-1- مؤلفه های اصلی پایداری :

  • تامین نیاز های اولیه انسان
  • دسترسی به عدالت اجتماعی
  • حفظ و نگهداری اکولوژیکی

– حفظ و حمایت از ارزش های اجتماعی و فرهنگی