بانک ها و وظایف آنها در اقتصاد کشور:

نظام پولی و بانکی به دلیل نقش تعیین کننده پول در اقتصاد و اهمیت سیستم بانکی در اداره امور اقتصادی کشور، به ویژه در اعمال سیاست های پولی، بسیار تاثیر گذار و با اهمیت می باشد.بانکها به دلیل اینکه بر جریان حجم پول در گردش و شبه پول نظارت داشته و علاوه بر در اختیار داشتن کل نقدینگی منهای اسکناس و مسکوک در دست اشخاص، خالق پول بانکی می باشند و با جمع آوری سپرده های مردم پرداخت اعتبارات به متقاضیان را از محل سپرده های مردمی امکان پذیر می سازند، از عوامل عمده توسعه و رشد اقتصادی محسوب می شوند. بانکها با توجه به نسبت سپرده قانونی می تواند خلق پول کرده باعث بروز تورم ناشی از افزایش تقاضا و یا خارج شدن اقتصاد از حالت رکود شوند. چنانچه کشور در مراحل اولیه رشد و توسعه اقتصادی باشد، بانکها می توانند با توجه به قدرت پول زایی خود ، اعتبارات و تسهیلات مالی خود را به طرف بخش های تولیدی اقتصاد هدایت کرده و باعث افزایش تولید شده و با تامین سرمایه های مورد نیاز برای اجرای طرح های تولیدی، تجهیز و گسترش واحدهای تولیدی موجود و تامین سرمایه در گردش این واحدها آنها را در ادامه فعالیت یاری رساند و بدین وسیله باعث افزایش تولید و بالا رفتن توان اقتصادی کشور شوند و بالعکس. اگر در مراحل اولیه رشد و توسعه اقتصادی که معمولا واحدهای تولیدی از نبود سرمایه رنج می برند و طرح های تولیدی به دلیل کمبود منابع مالی به مرحله اجرا در نیامده و یا در نیمه راه متوقف شده اند، بانکها وامهای خود را به طرف گروههای مصرف کننده جامعه هدایت نمایند، باعث تورم پولی ناشی از رشد نقدینگی می شوند،زیرا زمانی که تورم پولی نمایان می گردد که میزان پول یا به عبارت دیگر وسیله پرداخت زیادتر از احتیاجات اقتصادی کشور و حجم کالای موجود باشد(زارع، 1377).

همانطور که اشاره شد، بانکها از یک طرف سپرده مالی افراد جامعه را جمع آوری کرده و از طرف دیگر به متقاضیان وام و اعتبار می دهند، در واقع می توان گفت بانکها به عنوان یک واسطه در سیستم اقتصادی مشغول فعالیت می باشند. بدین صورت که با قبول سپرده و افتتاح حسابهای دیداری و غیر دیداری با جمع آوری وجوه موجود در دست مردم، تجهیز منابع کرده و از طرف دیگر با توجه به اولویت های برنامه اقتصادی، اعطای اعتبار و تخصیص منابع می نمایند و بدین وسیله باعث هدایت سرمایه های مردمی به سوی فعالیت های مختلف اقتصادی می گردند(همان منبع).

علاوه بر نقش واسطه ای که بانکها به عهده دارند، توانایی آنها در ایجاد پول بانکی باعث شده است تا از جایگاه ویژه ای در نظام اقتصادی هر کشور برخوردار گردند؛ به عنوان مثال ، چنانچه نسبت سپرده قانونی که از طرف بانک مرکزی تعیین می شود و بر اساس آن  بانکها موظف هستند یک کسر (که معمولا برای انواع سپرده ها متفاوت می باشد) از موجودی حسابهایی را که در نزد آنها ایجاد می شوند، نزد بانک مرکزی نگهداری کنند، معادل 25% تعیین گردد، بانکها با توجه به ضریب فزاینده پولی [1] قادر هستند به ازای هر 1000 ریال سپرده اشخاص نزد خود ، معادل 4000 ریال پول بانکی ایجاد کرده و در اختیار متقاضیان قرار دهند و بدین وسیله باعث انبساط چند گانه اعتبار[2] گردند. از طرف دیگر امروزه بانک ها به عنوان بزرگترین موسسات اقتصادی صاحب سرمایه می توانند در طرح های مختلف تولیدی، خدماتی و اجتماعی شرکت کرده و دولت را در رسیدن به اهداف اقتصادی خود یاری رسانند. بانکه می توانند با هدایت وام ها و اعتبارت خود به سمت یک بخش اقتصادی خاص، باعث رشد تولید و رونق اقتصادی آن بخش شوند و امتناع از اعطای اعتبار به هریک از بخش های اقتصادی قطعا رشد و رونق اقتصادی از آن بخش گرفته و باعث کند شدن فعالیت های آن خواهد شد، که بر این اساس طبق بندهای 11 الی 13 از ماده 14، قسمت دوم قانون پولی و بانکی کشور به بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران اجازه داده شده است، به منظور حسن اجرای نظام پولی کشور از طریق محدود کردن بانک ها به انجام یک یا چند نوع از فعالیت های مربوط به طور موقت و تعیین حداکثر مجموع وام ها و اعتبارات در هریک از رشته های مختلف اقتصادی در امور پولی و بانکی دخالت و نظارت نماید(هوشمند، 1380، 381).

[1] Money multiplier

[2] Multiple expansion of crdit